Immunoloog loopt Nobelprijs mis

DALLAS, TX - OCTOBER 04: Nobel Prize winner Dr. Bruce A. Beutler addresses his colleagues at University of Texas Southwestern Medical Center on October 4, 2011 in Dallas, Texas. Beutler won the 2011 Nobel Prize in physiology or medicine with two other scientists for their discoveries in how the immune system works. Tom Pennington/Getty Images/AFP == FOR NEWSPAPERS, INTERNET, TELCOS & TELEVISION USE ONLY == AFP

Immunoloog Ruslan Medzhitov had dit jaar moeten delen in de Nobelprijs voor de geneeskunde, schrijven zijn vakgenoten in een nette ingezonden brief in Nature. Zelden verscheen er zo’n rechtstreekse aanval op een toegekende Nobelprijs in de Nature-kolommen. En als iemand van het drietal prijswinnaars moet afvallen, dan is dat Bruce Beutler, is tussen de regels door te lezen.

De geneeskundeprijs gaat dit jaar – op 10 december is de feestelijke prijsuitreiking – voor de helft naar Jules Hoffmann en Bruce Beutler. De andere helft is voor Ralph Steinman, die drie dagen voor de bekendmaking van de winnaars overleed. Die is in de losgebarsten discussie onomstreden.

Hoffmann en Beutler krijgen de prijs voor hun werk aan het aangeboren afweersysteem. Jarenlang was aangenomen dat die afweer binnendringende bacteriën en virussen herkent aan eiwitten op hun omhulsel, maar dat verklaarde niet waarom sommige nuttige darmbacteriën ongemoeid werden gelaten. In 1989 bedacht de immunoloog Charles Janeway dat ook andere moleculaire patronen op het omhulsel nodig zijn voor de herkenning. Kort daarna trad Ruslan Medzhitov als postdoc bij hem in dienst. Hoffmann ontdekte dat die ‘andere moleculaire patronen’ worden herkend door zogeheten ‘Toll-like’ receptoren. Hij werkte weliswaar met fruitvliegen, maar verdient zijn prijs.

Medzhitov en Janeway zetten de stap naar de mens. Ze ontdekten dat varianten van de fruitvliegreceptor bij mensen een centrale rol spelen (Nature, 24 juli 1997). Beutler zou een jaar later één van die varianten daadwerkelijk isoleren. Maar het duo zag ook als eerste het verband tussen de reactie van de aangeboren afweer en het afweergeheugen dat daarna wordt gevormd. Janeway is dood, maar Medzhitov (45) is nog springlevend.

De brief in Nature mag dan beleefd zijn; op internet gaat het er harder aan toe. Op blogs vliegen aanhangers van beide geleerden elkaar in de haren. Het lemma over Janeway op Wikipedia is dit jaar al vele malen aangepast. In sommige versies wordt Beutler prominent genoemd, in andere ontbreekt zijn naam volledig. Medzhitov weigert intussen elk commentaar. Huup Dassen

    • Huup Dassen