Hoe de Britten standhouden in de rentestorm

De schuldencrisis komt door die vermaledijde mediterrane landen die meer uitgeven dan ze verdienen. Maar waarom lenen die klaplopende Britten dan zo goedkoop?

De Britten hebben een hogere werkloosheid dan de Duitsers. Hun economie groeit een stuk minder hard dan die van Duitsland. En het begrotingstekort? Daar zou iedere Duitser terstond voor naar het Constitutioneel Hof van Karlsruhe stappen. Het Britse tekort kwam vorig jaar uit op meer dan 10 procent van het bruto binnenlands product. Dit jaar stevenen de Britten af op een gat van 9 procent tegen een gaatje van 1 procent op de Duitse staatsbegroting.

Toch was er deze week het moment dat de Britse marktrente onder die van Duitsland dook. De Britten met hun zwakkere economie en grotere tekorten die goedkoper kunnen lenen dan de bodemvissers van Berlijn. Hoe kan dat? Al twee jaar lang horen de kiezers toch dat de schuldencrisis veroorzaakt wordt door landen die op te grote voet leven? We moeten beter op de centjes letten, niet te veel schulden maken. En vooral bezuinigen, zelfs als het economisch wat slechter gaat. Zegt minister Jan Kees de Jager (Financiën, VVD), zegt Wolfgang Schäuble (Financiën, CDU), zegt Jutta Pauliina Urpilainen, de sociaal-democratische collega van De Jager en Schäuble uit Finland.

Dat de rente van Groot-Brittannië en Duitsland elkaar zo genaderd zijn, hangt samen met die andere trendbreuk van deze week: de mislukte veiling van Duits schuldpapier. Door het ingewikkelde Duitse veilingsysteem komt het weliswaar vaker voor dat er weinig animo bestaat voor de Bunds, maar het gebrek aan interesse op woensdag was ongekend. Weinig vraag betekent lagere koersen en dus omgerekend een hoger effectief rendement dat de obligaties opleveren.

De meest gehoorde verklaring is dat de snel om zich heen grijpende schuldencrisis het hart van Europa heeft bereikt. De besmetting is naar binnen geslagen. Wie wil er nog Duitse staatsleningen hebben die een effectief rendement opleveren van zeg 2,3 procent terwijl de inflatie in Europa boven de 3 procent ligt en de kans met de dag groeit dat de sterkste economie van Europa de rekening moet betalen? Daarom stijgt de Duitse rente.

Neem de toestand in Italië. Op vrijdagmiddag schoot de tweejaarsrente naar 7,8 procent. Ondertussen heeft de Europese Centrale Bank al voor een slordige 200 miljard euro aan obligaties uit de eurozone in bezit. Hoe lang is die koerssteun nog vol te houden?

Kortom, dat de Duitse rente afgelopen week plotseling zo steeg, is een gevolg van een onbeheersbare crisis. Of het nu via de uitgifte van gezamenlijke euro-obligaties gaat, via de steunaankopen van de ECB, via noodfondsen die worden vergroot of anderszins, de Duitsers draaien in alle scenario’s het meeste op voor de schade van de schuldencrisis.

Het kan.

Maar dat verklaart nog niet waarom de Britten zo goedkoop geld kunnen lenen.

Nee, het wijst er eerder op dat economen als Paul de Grauwe het gelijk aan hun zijde hebben. De Grauwe waarschuwde al vóór de vorming van de Economische en Monetaire Unie op de weeffouten in de muntunie. Een gezamenlijke munt zonder gezamenlijke begroting, en dus zonder politieke unie, duwt Europese lidstaten met de handen op de rug de financiële markten op.

Na de kredietcrisis van 2008 daalde het Britse pond met een kwart in waarde tegenover de euro. De Britse centrale bank injecteert op grote schaal kapitaal in het systeem, opdat er genoeg liquiditeit is. Zulke ontluchtingsventielen worden node gemist door zwakkere eurolanden als Griekenland, Portugal, Spanje of Italië. Daar kan de destructieve dynamiek van dalende obligatiekoersen onbeperkt huishouden.

Dalende obligatiekoersen betekenen een hogere rente waartegen geleend moet worden. Dit verhoogt het risico op wanbetaling waardoor de schulden nog meer dalen en de rente verder stijgt. Problemen van liquiditeit – op korte termijn aan geld kunnen komen – worden zo vanzelf een solvabiliteitsprobleem waarbij op lange termijn de schuld onhoudbaar wordt. Een lokale centrale bank die inspringt is er niet.

Terwijl in Londen miljarden in het systeem worden geïnjecteerd om een liquiditeitsprobleem niet te laten uitgroeien tot een solvabiliteitsprobleem, wachten Lissabon, Rome en Athene vergeefs op zulke acties uit Frankfurt. Daar legt de Europese Centrale Bank nog eens uit dat er maar één doel bestaat: de inflatie binnen de grens van 2 procent houden. Het loopt op rolletjes. De Britten tonen met hun leentarief fijntjes wat wellicht het grootste probleem van de muntunie is.

    • Jeroen Wester