Gezwatel overbodig gemaakt, het leven verbeterd

Timothy Wilson – Redirect: The Surprising New Science of Psychological Change. Allen Lane, 278 blz., € 18,99. Vertaald (door Ralph van der Aa) als ‘De verhalen van ons leven: Verander je zelfbeeld en verbeter je bestaan’, uitg. Contact, 309 blz., € 24,95

Een brandweerman maakt iets gruwelijks mee: hij ziet een man levend verbranden. Een traumatische gebeurtenis. Gelukkig heeft zijn korps de hulpverleners al klaarstaan. Hij mag meteen met ze praten, zijn hart luchten over wat hij heeft meegemaakt.

Maar is dat wel zo gelukkig? Nee. We weten uit onderzoek dat zulk debriefen mensen juist een trauma kan aanpraten: dat het de kans op een posttraumatische stress-stoornis vergroot. Dat is tegen-intuïtief, want het lijkt zo zorgzaam. Zorgzamer dan hem een paar weken met rust laten, en als hij dan nog steeds heel somber is, zeggen dat hij zijn emoties maar een paar avonden lang in een dagboek van zich af moet schrijven. Toch is dat bewezen beter.

Met dit voorbeeld begint sociaal psycholoog Timothy Wilson (University of Virginia) zijn nieuwe boek. Het is, onbedoeld, een probaat weerwoord tegen iedereen die denkt dat de sociale psychologie louter de wetenschap is van de geinige mediagenieke onderzoeksresultaatjes. Sociale psychologie is óók de wetenschap die ons dagelijks leven kan veranderen – en verbeteren.

Maar dan moeten we er wel naar luisteren. Dat gebeurt vaak niet, zegt Wilson. Terwijl niemand er over zou peinzen om een ongetest nieuw medicijn op de markt toe te staan, worden er wél voortdurend ongeteste ‘gedragsinterventies’ op mensen losgelaten. Adviezen in zelfhulpboeken en esoterische bestsellers. Trainingen om mensen beter te laten omgaan met collega’s met een andere etnische achtergrond. Schoollessen om kinderen van drank en drugs af te houden en om tienerzwangerschappen te voorkomen.

Wilson laat zien dat sommige van die goedbedoelde projecten precies dát in de hand werken wat ze willen bestrijden. En hij legt volkomen helder uit hoe goed, gerandomiseerd onderzoek dat zou kunnen voorkomen. Hij geeft, kortom, een puike les in wetenschappelijk denken.

Wat minder uit de verf komt, is het raamwerk waarbinnen Wilson dit allemaal vertelt. Als we willen veranderen, zegt hij, moeten we de verhalen ombuigen die we aan en over onszelf vertellen. Maar het probleem is nu juist dat die verhalen deels onbewust zijn (dat beschreef Wilson mooi in zijn vorige boek, Strangers to Ourselves, 2002). Er staan wel tips in Redirect om het verhaal van je eigen leven te redigeren, en die tips zijn ook uitstekend, maar het zijn er lang niet zo veel als de titel van de Nederlandse vertaling belooft. Vooral omdat veel van het onderzoek waar Wilson voor pleit, nog niet gedaan is.

Dat neemt niet weg dat dit een belangrijk boek is. Eigenlijk zou iedereen die weleens geprobeerd heeft zijn eigen gedrag te veranderen, of dat van iemand anders, het moeten lezen. De vijf simpele oefeningen aan het eind van hoofdstuk drie maken alle zelfhulpboeken overbodig, net zoals de hoofdstukken over opvoeding, de problemen van probleemjongeren en discriminatie op het werk allerlei andersoortig gezwatel overbodig maken. Het zou een goed idee zijn om Redirect bij alle ouders, trainers en ambtenaren in hun schoen of kerstpakket te stoppen.

Ellen de Bruin

    • Ellen de Bruin