De Dick & Jane Killer slaat nog een keer toe

CSIseizoen 1122 afl, € 56,-CSI Miamiseizoen 922 afl., € 50,-CSI NYseizoen 722 afl., € 56,-

Er schijnen zes landen te zijn waar CSI niet wordt uitgezonden: Noord-Korea, Oezbekistan, Iran, Irak en, in de woorden van bedenker Anthony E. Zuiker, „nog een paar die ik niet kan onthouden”. Eind jaren 90 wees zijn echtgenote hem op een programma op Discovery Channel, The New Detectives, over forensische detectives die oude misdrijven oplosten met nieuwe technieken. Zuiker ging er mee aan de haal en bedacht een team moordonderzoekers in Las Vegas: Crime Scene Investigation.

In oktober 2000 ging de serie van start bij CBS. Het werd een krankzinnig succes. Elf jaar later is het zowel wereldwijd als in de VS de best bekeken dramaserie. In 2002 volgde de spin off CSI Miami, in 2004 CSI New York. Tal van andere series proberen mee te liften. Dankzij CSI is patholoog-anatoom een cool beroep geworden (om onduidelijke redenen vaak uitgeoefend door ex-modellen) en zijn er in Amerikaanse series zoveel mensen in de weer met botten, wattenstaafjes en microscopen.

Waar Duitse krimi’s en Britse detectives het moeten hebben van psychologisch gepuzzel, draait het bij CSI om techniek. De vraag is hetzelfde – wie heeft het gedaan? – maar de weg naar het antwoord is een hele andere. Vooral onder leiding van labchef Gil Grissom (William Petersen, die al op psychopaten joeg in Manhunter) was wetenschappelijke ratio de enige toegestane denktrant. Zijn opvolger Raymond Langston (Laurence Fishburne, ooit de magere bootschutter in Apocalypse Now) laat meer ruimte voor speculatie op weg naar bewijs.

Fishburne is prachtig als bedachtzame chef, de medische professor die zich liet omscholen tot forensisch expert. Zijn personage heeft het zwaar te verduren in de laatste drie seizoenen, waarin ook zijn aartsvijand Nate Haskell – ofwel de Dick & Jane Killer, aka DJK – figureert. De cliffhanger van seizoen 10 was de bijna fatale aanslag van DJK. Seizoen 11 bracht nog meer ellende voor Langston – en zijn ex, en haar man, zoals afgelopen maandag te zien was. Met de aflevering In a dark dark house eindigt maandag seizoen 11 bij RTL 4, opnieuw met een confrontatie tussen moordenaar en wetenschapper.

Het einde van seizoen 11 is ook het afscheid van Raymond Langston. Zijn vertolker Fishburne schijnt weer theater- en filmrollen te willen spelen. Hij wordt in seizoen 12 (vanaf 5 december bij RTL 4) opgevolgd door Ted Danson, voor eeuwig de barman uit Cheers en op voorhand niet heel geloofwaardig als slimme speurder.

In vergelijking met het raffinement en grimmige uiterlijk van de originele CSI uit Las Vegas zijn de versies over Miami en New York moeilijk serieus te nemen. Het opdringerige kleurenschema – goud oranje voor Miami, zilver blauw voor New York – is potsierlijk, net als de mysterieuze machopose van teamleider David Caruso in Miami. De spin offs zijn veel te gelikt, het origineel toont de smoezelige achterkant van een showstad.

Mark Duursma