Cruijffs familiegevoel zet Ajax buitenspel

De tweespalt binnen de beursgenoteerde voetbalclub Ajax is volstrekt logisch. Volstrekt logisch omdat Ajax twee ondernemingsvormen in zich verenigt waar succes en crisis bij uitstek dicht bij elkaar liggen. Die twee zijn het familiebedrijf en de samenwerking van vaklui, van professionals.

Familiebedrijven zijn het meest kwetsbaar als de opvolging aan de orde is. Wie wordt de nieuwe directeur? Drama verzekerd. De baas is doorgaans het type krachtig leider/ondernemer. Meestal een man. Of hij blijft te lang of hij kiest een zwakke opvolger en blijft achter de schermen meedoen.

In beide gevallen blijkt adequate ‘tegenmacht’ van familie-aandeelhouders of van een onafhankelijke raad van commissarissen de achilleshiel. Historisch voorbeeld: het verzet van patriarch Anton Dreesmann tegen zijn zelfgekozen kroonprins bij toen nog (1988) familiebedrijf V&D. Dreesmann: „Ik heb mij aan mijn zerk omhoog getrokken, daar hadden ze geen rekening mee gehouden.”

Ajax is een semi-familiebedrijf, zie de opeenvolgende Van Praags als voorzitter, het clubgevoel als familieband en de rol van oud-spelers (‘mister Ajax’) als wijze ooms.

Maar Ajax is ook een kernteam van vaklui, in casu voetballers. Een organisatie van professionals, mensen met persoonlijke kennis, ervaring en zakenrelaties. Vergelijkbaar met advocaten-, advies- en accountantskantoren, en bijvoorbeeld ook mediabedrijven.

Bij organisaties van professionals zijn creativiteit en animositeit twee kanten van één medaille. Onlosmakelijk verbonden. Met het risico dat persoonlijke chemie omslaat in persoonlijke strijd. Het werkzame leven van Ajax-commissaris Johan Cruijff én van beoogd Ajax-directeur Louis van Gaal zit er vol mee. Ook in het organisatiemodel van de professionals is de ‘tegenmacht’ de zwakke stee. Vandaar bijvoorbeeld onafhankelijke commissarissen.

De logica van de tweespalt bij Ajax kent zijn logische, onvermijdelijke oplossingen. De kiem van de tweespalt ligt in het verschil tussen hooggespannen verwachtingen (deels geënt op oude glorie) en werkelijke prestaties. Wordt dat opgelost met meer familiegevoel of met meer professionaliteit?

Cruijff vertolkt het familiegevoel. Een deel van de supporters bezong hem vorige week op de wijs van Sinterklaas, wie kent hem niet?: Johan Cruijff is een echte Ajaxied.

Maar Sinterklaas bestaat niet.

Cruijff personifieert de oude glorie, maar die rol laat zich slecht combineren met die van commissaris. Juist de commissarissen vertegenwoordigen de werkelijkheid. Iets anders is er voor hen niet.

De vier andere commissarissen komen uit professionele organisaties: advocatenfirma (Olfers), media (Römer), voetballerij (Davids) en advieswerk (Ten Have). Vanuit hun ervaring in professionele organisaties zien zij een conflict eerder als begin van een oplossing dan als het einde. Hoe loopt het af?

Cruijff appelleert aan het familieberaad: de ledenraad van Ajax. Die raad vergadert maandag. De raad kan als meerderheidsaandeelhouder van Ajax de commissarissen wippen. Gevolg: nieuwe crisis. Gevolg daarvan: de crisis besmet de club. Als uw zoon talentvol was, zou u hem toevertrouwen aan deze club-in-crisis? Nee.

Als Cruijff in de ledenraad verliest, is-ie weg als commissaris, maar niet als criticaster/columnist in De Telegraaf. Zijn vertrek zal ook een of twee commissarissen hun functie kosten, misschien niet nu, maar later zeker. Dat is de prijs die de professionele organisatie betaalt om het familiebedrijf achter zich te laten. De volgende stap moet zijn dat Ajax van de beurs verdwijnt.

Menno Tamminga