Soms spuuglelijk, altijd vernieuwen

Op het Le Guess Who?-festival in Utrecht zijn verrassende nieuwe acts te zien en werken artiesten naar hartelust samen. Gisteravond was de aftrap.

Nederland, Utrecht, 24-11-2011. Concert van Stephen Malkmus in Tivoli tijdens het Le Guess Who? Festival in Utrecht. Foto: Andreas Terlaak Andreas Terlaak

Op het podium van Tivoli, Utrecht grijnst Stephen Malkmus van achter een rafelige pony, terwijl hij houterig op een basgitaar speelt. Malkmus is eigenlijk geen bassist. Hij is zanger/gitarist, vroeger van het invloedrijke Pavement en tegenwoordig van Stephen Malkmus & The Jicks. Hier in Tivoli verleent hij, vlak voordat hij zal optreden met The Jicks, een vriendendienst aan de band Endless Boogie. En zowaar, dit laatste nummer van de New Yorkse groep – die zijn naam eer blijkt aan te doen – is plotseling verrassend swingend.

Dat is precies de bedoeling van het Le Guess Who?-festival, zegt bedenker en programmeur Johan Gijssen: samenwerkingen en verrassende combinaties. Op zijn vierdaagse festival in Utrecht, dat uitblinkt in obscure en eigenzinnige popmuziek, spelen dit jaar zo’n negentig bands. De vijfde editie van Le Guess Who?, nog te zien tot en met zondag, biedt naast enigszins bekende namen als Suuns, Low en Bill Callahan ook volstrekt nieuw talent, zoals het galmende punktrio Iceage en de hiphop van Shabazz Palaces.

Le Guess Who? begon in 2007 als festival voor Canadese muziek. „Ik kwam er achter dat in Canada, vooral in steden als Montreal en Toronto, een levendige muzikanten-scene bestaat”, zegt Gijsen, in het dagelijks leven programmeur van popzaal Tivoli. „Iedereen zit er in meerdere bands tegelijk, iedereen speelt met iedereen samen. Daaruit ontstond het idee voor een ‘Canadees’ festival.” In 2007 speelden twaalf bands op Le Guess Who? In latere edities vervaagde het Canadese thema, dit jaar staan er ook Japanse, Scandinavische, Afrikaanse, Nederlandse en Amerikaanse bands. Maar bij de selectie hield Gijsen vast aan de ‘lessen uit Montreal’. Zijn voorkeur – en die van medeprogrammeur Bob van Heur – gaat uit naar groepen die ‘iets anders doen’. Als voorbeeld noemt hij Arcade Fire, Broken Social Scene of Godspeed You! Black Emperor. „Zij voegen andere instrumenten toe, nemen hun cd’s op in kerken in plaats van een studio, ontwikkelen andere songsstructuren.” Voor een aantal van de bands op zijn festival geldt: „Het zijn maffe acts die nooit een groot publiek zullen bereiken, en soms klinkt het spuuglelijk. Maar ze durven grenzen op te zoeken.” Net als bij de scene in Montreal, streeft Gijsen in Utrecht naar samenwerking. Met die gedachte in het achterhoofd stelde hij het programma op. „We weten bijvoorbeeld dat de Amerikaanse band Akorn/Family al lang gecharmeerd is van Group Inerane, uit Nigeria. Daarom spelen ze zondag vlak na elkaar in de zaal Rasa. Dan is er de mogelijkheid iets samen te doen.” Op meer manieren wordt de artiest betrokken bij het festival. Om met het relatief lage budget toch een publiek te bereiken, werden er geen dure advertenties geplaatst maar maakten muzikanten als Stephen Malkmus en Braids een eigen ‘Le Guess Who?-mixtape’, die op populaire muziekblogs als kickingthehabit.nl en drownedinsound.com is gepost. De reputatie van het festival groeit: het onder muzieknerds befaamde pitchfork.com schreef erover, artiesten komen collega’s beluisteren, bezoekers komen zelfs vanuit Australië.

Gisteravond, op de opening van het festival, trokken indie-idool Stephen Malkmus en zijn Jicks het meeste publiek. Malkmus’ nonchalante rocksongs en ironische manier van zingen zijn hartveroverend maar werden hier al te laconiek uitgevoerd. De sensatie van de avond vond al daarvoor plaats, toen drie zwijgzame Japanse vrouwen het podium betraden en een ongekende combinatie van muzikaal meesterschap en eigenwijsheid lieten horen. Nisennenmondai (‘Millenniumbug’) speelt instrumentale nummers met gitaren als krijsende roofvogels en bruuske baspartijen. Kern van het drietal (dat vannacht een ‘geheim’ optreden in Tivoli de Helling geeft) is de drumster die met betoverend repetitieve regelmaat haar bekkens beroert. Strak als een metronoom, maar los als dwarrelende bladeren.

Le Guess Who?: t/m zondag 27/11 in Utrecht. Inf: leguesswho.nl

    • Hester Carvalho