Reis in zwarte tweeds, sterf aan de malaria

In de VPRO-serie O’Hanlons helden reist de Britse schrijver Redmond O’Hanlon in het voetspoor van negentiende-eeuwse ontdekkingsreizigers.

„Probeer in Mongolië maar eens je behoefte te doen”, zegt Redmond O’Hanlon. Je hebt er totaal geen privacy!”

Mongolië is een van de locaties die de Engelse reisboekenschrijver en tv-persoonlijkheid aandoet in O’Hanlons helden, de VPRO-serie van Roel van Broekhoven en Maaik Krijgsman die vanaf zondag 27 november op Nederland 2 te zien is. O’Hanlon zoekt voor deze achtdelige serie op bijna alle continenten naar de plekken die in de negentiende eeuw door ontdekkingsreizigers zijn aangedaan.

Nog geen twee jaar geleden, in het Darwinjaar 2009, was O’Hanlon voor het eerst uitvoerig op de Nederlandse televisie te zien. In de serie Beagle: In het kielzog van Darwin. Daarvoor werd per boot Darwins beroemde evolutiereis uit de negentiende eeuw overgedaan.

Het had niet veel gescheeld of O’Hanlon – met zijn karakteristieke bakkebaarden, Franse baret en ronde brilletje – had die reis nooit ondernomen. Vlak na zijn komst op de boot werd bij hem trombose geconstateerd. „De behandelend arts noemde het de grootste bloedprop die hij ooit had gezien”, zegt hij. „Ik ging terug naar Oxford, maar uiteindelijk was het toch veilig genoeg om op de boot terug te keren.”

Met zijn Britse humor en zijn grondige kennis van de negentiende-eeuwse natuurwetenschap groeide O’Hanlon daarna al snel uit tot de belangrijkste persoonlijkheid van het programma. Tot op de huidige dag wordt O’Hanlon op straat aangesproken door enthousiaste fans. „Ik geniet van die aandacht”, geeft O’Hanlon te kennen, „maar na twintig minuten zakt het blije gevoel wel weer weg.”

In de Artisbibliotheek, omringd door de kostbare werken van veel van O’Hanlons helden, spreekt hij over zijn nieuwe project.

Dit is de tweede keer in korte tijd dat u een serie maakt met een Nederlandse filmploeg. Houdt u zo van Nederland?

„Op de Beagle heb ik iedere morgen in een gebed de Nederlandse belastingbetaler bedankt voor dat ik mee mocht met de zeereis. De samenwerking met de Nederlandse filmcrew bevalt me ook enorm. Schrijven heb ik toch altijd een eenzame bezigheid gevonden. Nu zit een productieteam vol knappe vrouwen voor me naar Mongolië te bellen. Een stuk leuker.”

Ik las dat uw vrouw en uw vriend, de schrijver Ian McEwan, de Nederlandse filmploeg hebben afgeraden met u op reis te gaan. Wat was daar de reden voor?

„Ha ha, die waarschuwing is gebaseerd op de reis die ik samen met mijn vriend Simon Stockton maakte voor mijn boek Tussen Orinoco en Amazone. Simon verdronk toen bijna in de rivier de Amazone terwijl ik bezig was met observeren. Maar nu bepaalt Roel van Broekhoven waar we heen gaan. Dat is wat veiliger.”

In deze nieuwe serie wandelt u in de voetsporen van uw negentiende-eeuwse helden: onder anderen Paul du Chaillu, Othniel Marsh en Mikolai Michailovitsj Przewalski. Ik dacht dat Darwin, Wallace en Von Humboldt uw grote helden waren?

„We hebben besloten om Darwin en Wallace achterwege te laten. Die zijn natuurlijk al uitvoerig aan bod gekomen in de Beagleserie. En Von Humboldt heeft enorm veel bijdragen geleverd aan zoveel verschillende vakgebieden. Die verdient eigenlijk een aparte serie.”

Een van de uitgangspunten van O’Hanlons helden is uw stelling dat u liever in de negentiende eeuw was geboren, de eeuw waarin de wereld nog ontdekt moest worden. Is dat niet iets te romantisch?

„Ja, daar kun je gelijk in hebben. Tachtig procent van de ontdekkingsreizigers uit de negentiende eeuw stierf aan malaria. Ze begonnen ook vaak prachtig gekleed, in zware tweeds, aan zware, uitputtende reizen. Die hadden dus geen idee waar ze aan begonnen.”

In 2010 werkte u mee aan een boek over evolutiegeschiedenis. Dankzij het boek ontdekte u de Nederlandse wetenschapper Hugo de Vries, volgens u een van de allergrootste moderne evolutiebiologen. Heeft u tijdens deze serie ook iemand ontdekt?

„Nee, niet iemand als De Vries. Het is ook heel erg lastig om nu nog echt iets te ontdekken. Op zoek naar sporen van de Britse ontdekkingsreiziger Percy Fawcett vonden we in het Amazonegebied slechts jungle. We zijn wel meer te weten gekomen over de achtergrond van Paul du Chaillu. Hij blijkt deels zwart te zijn geweest. Dat verklaart waarschijnlijk waarom hij tijdens zijn leven door meerdere natuurwetenschappelijke instanties is tegengewerkt.”

In aflevering 2, over kannibalisme in Gabon, zegt u dat u trots zou zijn geweest op uw vader als hij zich zou hebben bekeerd tot het kannibalisme. Kunt u dat uitleggen?

„Dat is heel simpel: dan was hij een alfamannetje geweest. Mijn vader was in het echt een dominee. In feite ook een soort kannibaal, aangezien hij tijdens de eucharistieviering het bloed en vlees van Jezus aan de gemeenteleden aanbood. Maar een echte kannibaal, daar zou ik respect voor hebben gehad. Dan moet je het als een eer beschouwen als je hersenen door hem worden opgegeten.”

O’Hanlons heldenZondag, Ned. 2, 20.20-21.20 uur.

    • Roderick Nieuwenhuis