Het 'nieuwe' Europa meer tevreden dan het oosten

Hoe tevreden bent u met uw leven? Stel de vraag aan de burgers van Europa en een scheidslijn wordt zichtbaar. Een nieuw IJzeren Gordijn, opgeschoven naar het oosten. Hoogst ontevreden met het eigen leven zijn Europeanen achter de lijn die loopt van Letland via Wit-Rusland tot aan Moldavië en Roemenië. Europeanen links van het gordijn zijn veel tevredener, vooral in het noordwesten, in Scandinavië, Nederland en IJsland. Maar ook in Polen, Tsjechië en Hongarije, het ‘nieuwe Europa’, is men tevredener dan verder oostwaarts.

De kaart maakt deel uit van de Atlas of European Values, een reeks kaarten over waarden en normen van Europeanen, dat vandaag verschijnt. Het project is een initiatief van de Universiteit van Tilburg, en vloeit voort uit doorlopend Europees onderzoek, begonnen eind jaren zeventig. Europeanen uit 45 landen zijn voor de atlas ondervraagd, minstens 1.500 respondenten per land.

Eensgezind zijn de Europeanen in hun betrokkenheid bij het eigen gezin, de eigen buurt. Het eigen land kan onder Europeanen op minder betrokkenheid rekenen: te abstract, te ‘ver weg’. Net als andere Europeanen zijn Nederlanders redelijk bereid tot het helpen van bejaarden, zieken en gehandicapten. Maar in de betrokkenheid bij immigranten en werkzoekenden scoren Nederland en de rest van Europa lager. „Welbegrepen eigenbelang”, denkt Loek Halman, een van de Tilburgse sociologen die de atlas samenstelde. „Mensen hopen dat anderen ook voor hen gaan zorgen als zij oud of ziek zijn.” Bij werklozen en immigranten werkt het anders, zegt Halman: „Daar denken Europeanen eerder: ‘eigen schuld, dikke bult’.” Volgens de Tilburgse wetenschappers is de Nederlandse gastvrijheid uit de jaren zestig ingeruild voor „conditionele solidariteit”: immigranten zijn welkom, zolang zij zich aanpassen en onze banen niet bedreigen.

Nederland scoort opvallend hoog in zijn waardering voor traditionele opvoedwaarden. Kinderen moeten goede manieren hebben, verdraagzaam en respectvol zijn. „Anders dan wel beweerd wordt, is Nederland verre van normloos”, zegt Halman. „Onfatsoenlijk gedrag wordt van de hand gewezen. Daarin verschillen we niet met het Nederland van twintig jaar geleden.” Hard werken, dat hoeven kinderen in West-Europa niet. Ook daar geldt de scheidslijn met het oosten, waar hardwerkende kinderen nog zéér gewaardeerd worden.

Morgen in Opinie & Debat:Nederland ís geen navelstaarder