En bloemen nam Lech ook niet mee

De memoires van Danuta Walesa zorgen voor ophef: ze kritiseert volksheld Lech Walesa. „Met de geboorte van Solidariteit verdween de vader, de echtgenoot.”

Danuta Walesa. De wereld kent haar als de vrouw van de Poolse revolutieleider Lech Walesa, die voor de kinderen zorgde terwijl haar man de bijl aan de wortels van het communisme zette. Altijd volgzaam, altijd op de achtergrond. Zoals het een goede Poolse vrouw destijds betaamde. Maar nu stapt zij in de schijnwerpers, met een opmerkelijk openhartige biografie waarin ze de pijnlijke keerzijde van haar leven met Lech onthult. Haar memoires, ‘Marzenia i Tajemnice’ (Dromen en Geheimen) kwam deze week uit. Lech reageert geprikkeld. „Mijn vrouw heeft geen leugens verteld”, zei hij. Maar hij voegde eraan toe dat hij gewend was dat echtelijke onenigheden binnenskamers werden gehouden.

Danuta zegt in het boek onder meer dat Lech vanaf dag één van de revolutie zijn gezin en haar in de steek liet. „Hij was verblind door de zaak”, zegt ze. „Met de geboorte van Solidariteit verdween de vader, de echtgenoot.”

Hij zag haar als vrouw op zeker moment zelfs „niet eens meer staan”. Hun acht kinderen werden opgevoed zonder vader. Het leidde tot een scheuring binnen huize Walesa. „Formeel zijn we nooit gescheiden. Maar ons gezin bestond uit twee werelden.”

Danuta verhaalt hoe Lech op 14 augustus 1980 het huis verliet met de plechtige belofte dat hij hun pasgeboren dochter Ania bij het gemeentehuis van Gdansk zou aangeven. In plaats daarvan begaf hij zich linea recta naar de scheepswerf, waar duizenden havenarbeiders aan het staken waren. Een staking die de Poolse omwenteling zou inluiden en die door Lech werd aangevoerd.

Ook schrijft Danuta dat Lech haar nooit ergens bij betrok. Zelfs niet bij zijn beslissing om zich te kandideren voor het presidentschap in 1990 – de eerste democratische stembusgang in het postcommunistische Polen, die Lech zou winnen. Lech zei daarover zelf: „In de politiek, wanneer men dat van mij verlangde en ik snel beslissingen moest nemen, had ik geen tijd voor overleg, zelfs niet met mijn vrouw.”

Het gezin leed onder Lechs carrière. Danuta beschrijft hoe „hordes vakbondslui, journalisten, adviseurs, politici en krankzinnigen” langskwamen. En dat zij die allemaal verzorgde – ze had de zorg over zes kinderen en was opnieuw zwanger. Op een dag ontplofte ze. „Ik begon te schreeuwen tegen mijn man, waar iedereen bij was.”

Wat in Polen misschien wel de grootste schok veroorzaakte is niet zozeer het negatieve beeld van volksheld Lech dat Danuta schetst, maar het gegeven dat een vrouw haar man zo openlijk bekritiseert. Polen is nog altijd een aartsconservatief mannenland, met traditionele man-vrouwverhoudingen. Maar er is een ontluikende vrouwenbeweging. Daarvan lijkt het boek van Danuta een uitvloeisel. Zoals Lech vocht voor de vrijheid, zo wordt Danuta misschien wel symbool voor de strijd van vrouwen. Lech heeft beloofd dat hij het boek snel gaat lezen. „Omdat er een aantal dingen in staat die hij wil begrijpen, waaraan hij blijkbaar niet zo veel aandacht had besteed.” En hij zou ook eens bloemen voor haar kopen.

Chris Hensen