Drie fronten in strijd Somalië

Drie Oost-Afrikaanse landen proberen elk afzonderlijk Somalië te redden van de ondergang. Het ontbreekt hen echter aan een strategie om dat te bereiken. Ze hebben verschillende doelen in het chaotische land en werken slecht samen.

Kenia viel op 16 oktober Zuid-Somalië binnen, midden in het regenseizoen. De 4.000 militairen raakten vast in de modder. Alleen op kleine schaal werd gevochten met de terreurorganisatie Al-Shabaab. Het motief van de invasie was de terroristen tot ver van de grens te verdrijven, onduidelijk is wie de veroverde gebieden gaat besturen. „Ik twijfel of de Kenianen er een militaire strategie op na houden”, zegt Rashid Abdi van de denktank de Internationale Crisisgroep. „Behalve dan dat ze willen laten zien een klap te kunnen uitdelen.”

Oeganda en Burundi hebben ongeveer 10.000 militairen gelegerd in de hoofdstad Mogadishu als onderdeel van Amisom, een karig gefinancierde vredesmacht van de Afrikaanse Unie. Sinds vorige week zijn er ook enkele honderden Ethiopische militairen in Midden-Somalië gesignaleerd. Tienduizenden Ethiopiërs vielen eind 2006 onder Amerikaanse aanmoediging Somalië binnen. Deze invasie draaide uit op een mislukking. De enige stabiele regering die Somalië in twintig jaar had gekend werd omvergeworpen, waarna de extreem radicale Al-Shabaab de boventoon ging voeren. Ethiopië trok zich in 2009 weer terug.

Oeganda, Kenia en Ethiopië hebben elk een andere agenda. Na de desastreuze rooftochten van het Oegandese leger in Congo tien jaar geleden herstelde de Oegandese president Museveni met de vredesmissie in Somalië zijn aanzien in de regio en bij Amerika. Museveni wil met een vergrote Amisom-troepenmacht van 20.000 man uit Mogadishu breken om Al-Shabaab in het gehele land te bestrijden.

Ethiopië heeft Somalië altijd als zijn achtertuin beschouwd en naar willekeur valt het binnen en steunt militiebewegingen. Een aanzienlijk deel van de Ethiopische bevolking bestaat uit etnische Somaliërs, die verbonden zijn aan hun clans in Somalië zelf.

De Ethiopische regering wil voorkomen dat de Ogadeniclan in Oost-Ethiopië, die strijdt voor een eigen staat, een vrijhaven krijgt onder clanleden in Somalië. De Ogadeniclan leeft onder meer in Zuid-Somalië, waar Kenia een bufferzone wenst. Ethiopië was daarom vanaf het begin gekant tegen de Keniaanse invasie.

De zwakste speler in het steekspel is de Somalische regering. Somalië is na ruim twintig jaar burgeroorlog opgesplitst in de autonome gebieden Somaliland en Puntland en de rest. Door inmenging van buiten ontstaan steeds meer ministaatjes. Kenia zou in het zuiden Jubaland willen opzetten met Kismayo als hoofdstad, als het lukt Al-Shabaab uit de havenstad te verdrijven. Deze gebieden zijn het epicentrum van de voedselcrisis. De Somalische president is tegen weer een nieuwe staat, omdat er voor hem straks dan minder overblijft om over te regeren.

Met de conflicterende intenties van de regionale spelers is de enige ‘neutrale’ invasiemacht die van Amisom. Kenia begon haar invasie eenzijdig maar sinds een week belijdt het weer het Pan-Afrikaanse samenwerkingsmodel. „Ons doel was altijd om Al-Shabaab te ontmantelen om vervolgens de bevrijde gebieden aan Amisom te overhandigen”, zei Patrick Wamoto, een hoge ambtenaar van het Keniaanse ministerie van Buitenlandse zaken, deze week. Uit Amerika, de grote bondgenoot in de strijd tegen Al-Shabaab, kwamen deze week gelijksoortige geluiden. Johnny Carson, Amerika’s onderminister van Buitenlandse Zaken belast met Afrika, zei in reactie op de Ethiopische inval dat Ethiopië zijn militairen beschikbaar moet stellen aan Amisom.

Dat is een curieuze gedachte; Amisom werd in 2008 juist opgericht als vervanging voor de in Somalië gehate Ethiopische invasiemacht. De nieuwe buitenlandse militaire bemoeienissen kunnen zo gemakkelijk tot een sterke reactie leiden van de Somaliërs tegen de indringers. Van die ontwikkeling kan Al-Shabaab profiteren.