Countdown Ruimtereis André Kuipers

Eind december vertrekt André Kuipers met een Sojoezraket naar de ruimte. Tot dan elke week een bericht over zijn voorbereiding. Vandaag: proefjes.

Alles goed en wel, maar wat doen ze eigenlijk – die astronauten in het ruimtestation ISS? Behalve sporten, dvd’s kijken, met familie mailen en naar de aarde turen?

Proefjes, is het antwoord. De Europese ruimteorganisatie ESA heeft zelfs een hele experimenteermodule, de Columbusmodule, aan het ISS gehangen. In die 17 meter lange cilinder (doorsnee 4,5 meter) staan tien kasten, elk zo groot als een ouderwetse telefooncel. Twee keer vier aan weerszijden en twee tegen het ‘plafond’.

Tien minilaboratoria zijn dat, elk met een koelsysteem, stroomvoorziening, en met video- en dataverbindingen met de aarde. Astronauten kunnen er op aarde voorbereide experimenteerdozen in schuiven en dan de proeven daarin uitvoeren, bij- of onderhouden, al naargelang. Zo experimenteren ze met biologie. Wat doen levende cellen als de zwaartekracht ontbreekt? Hoe groeien planten? En hoe gedragen dieren zich? Eerder bleek al dat jonge zoogdieren het in de ruimte moeilijk hebben omdat ze niet tegen hun wegzwevende moeder aan kunnen schurken. Laat staan haar tepel vinden. Spinnen weven er vreemde webben, vissen zwemmen in lussen in plaats van rechtdoor, en volwassen muizen scheren rond of ze nooit anders deden.

Maar ook de dode materie wordt onderzocht. Hoe groeien kristallen als de zwaartekracht geen richting aangeeft? Hoe stromen en mengen vloeistoffen? Nog iets: wat doet gewichtsloosheid met mensen? En wat leert deze extreme situatie over botontkalking, spierverlies en evenwichtsstoornissen?

Mm, hadden we die miljarden niet in een project moeten steken met meer nuttige spin-off, luidt dan steevast de volgende, heel verstandige vraag. Al zijn er ook mensen die de ruimtevaart zelf een nuttig en goed doel vinden. „Onze enige kans op voortbestaan op de lange termijn is [...] de ruimte intrekken”, zegt bijvoorbeeld de befaamde fysicus Stephen Hawking.

Of is het simpeler? Misschien zijn ruimtereizen onontkoombaar omdat stap voor stap nieuw terrein veroveren mankind nu eenmaal in het bloed zit.

Margriet van der Heijden