Britten tonen graag betrokkenheid...

De conservatieve partij van David Cameron telt slechts eurosceptici in verschillende gradaties. Maar afzijdige betrokkenheid is voor de Britse premier geen optie.

German Chancellor Angela Merkel (R) and Britain's Prime Minister David Cameron address a news conference after talks in Berlin November 18, 2011. REUTERS/Tobias Schwarz (GERMANY - Tags: POLITICS) REUTERS

Buiten de eurozone blijven, maar toch aanwezig willen zijn bij vergaderingen van de euroleiders. Pleiten voor Britse opt-outs en uitzonderingen voor de City, maar tegelijkertijd vinden dat de eurolanden geen eigen afspraken mogen maken.

Enerzijds willen de Britten afzijdig blijven, anderzijds willen ze invloed behouden. En afzijdige betrokkenheid is nu eenmaal onmogelijk. Cameron moet kiezen, vinden ze op het continent.

Dat bleek vorige week nog eens toen de premier een bezoek bracht aan bondskanselier Merkel, om de Britse positie te onderstrepen. Beiden spraken weliswaar over de goede relatie, maar bleven het oneens over belangrijke thema’s als belasting op financiële transacties, verdragsveranderingen en de rol van de Europese Centrale Bank.

Volgende week volgt een bezoek aan de Franse president Sarkozy, dat zeker niet gemakkelijker wordt. „Frankrijk of de eurolanden vragen toch ook niet of ze de monetaire en economische beslissingen van de Britten mogen controleren”, liet de Franse staatssecretaris voor Europese Zaken Jean Leonetti zich in The Times ontvallen.

Tegelijkertijd staat de premier in eigen land onder druk. Een groeiend aantal Lagerhuisleden – en niet alleen Conservatieven – eist dat hij, nu de eurolanden pleiten voor verdere integratie, van de gelegenheid gebruik maakt om ‘Britse bevoegdheden terug te halen uit Brussel’. Sommigen pleiten zelfs voor terugtrekking uit de EU. Betrokken afzijdigheid, is dat niet beter?

Ze voelen zich gesteund door Cameron. In tegenstelling tot ander Britse premiers begon hij zijn premierschap als overtuigd euroscepticus. De Conservatieven vormden onder zijn leiding in het Europees parlement een alliantie met rechtse, anti-Europese collega’s uit vooral Oost- Europa. Op Buitenlandse Zaken benoemde Cameron de euroscepticus William Hague, en in het regeerakkoord werd opgenomen dat nieuwe Europese verdragen pas worden goedgekeurd na een referendum.

Maar Cameron is ook een pragmaticus. Dat moet ook wel: zijn liberaal-democratische coalitiepartners zijn pro-Europees en vicepremier Nick Clegg zat in het Europarlement voor hij in Westminster werd gekozen. Bovendien heeft Cameron zijn partij gevraagd op te houden met „doordrammen over Europa” om niet, zoals vaker in het verleden, uiteen te vallen over de eigen eurostrategie.

Cameron wilde zich op binnenlandse onderwerpen concentreren, maar dat liep anders. Want de crisis in de eurolanden raakt ook de Britten. Niet alleen is Europa de grootste handelspartner, maar nieuwe reguleringsmaatregelen zullen gevolgen hebben voor de City. Dat is de reden dat Cameron zich zorgen maakt over de crisis en invloed wil behouden.

En dat is verklaarbaar, zegt hoogleraar European and Comparative Politics Simon Hix van de London School of Economics. „We wilden al in de jaren zestig lid worden, maar dat werd door De Gaulle tegengehouden. We stonden tot 1973 aan de zijlijn. Wat men zich herinnert, is dat toen de regels zijn bepaald zonder dat de Britten zijn gekend.”

Het lastige voor Cameron is dat een deel van het Lagerhuis zich juist van Europa wil distantiëren. De opstand tegen het regeringsbeleid is „even akelig en pijnlijk” als tijdens het premierschap van John Major over het Verdrag van Maastricht, zegt Philip Cowley, hoogleraar politicologie aan de University of Nottingham. Maar Major nog kon rekenen op pro-Europeanen, nu zijn er „alleen eurosceptici, in verschillende gradaties.”

Daarin schuilt gevaar, meent Denis MacShane, oud-staatssecretaris voor Europese Zaken onder Tony Blair. Liever kritische betrokkenheid dan verlammende afzijdigheid: „Altijd als het Verenigd Koninkrijk deed alsof het zonder Europa kon bestaan, is het op een ramp uitgelopen. Tussen Churchill en Thatcher begrepen Conservatieve premiers dat. Maar nu zijn we terug bij de isolationistische filosofie van voor 1914, de ‘splendid isolation’ [voortreffelijke afzondering] van Lord Salisbury.”

De vraag is of Cameron de balans kan vinden tussen Brussel en Londen? Volgens politicoloog Cowley is zijn coalitiegenoot een belangrijke troef. „De Liberaal-Democraten zijn tot nu toe vaak een ‘handig excuus’ om iets niet te doen.”

    • Titia Ketelaar