Zelfs Duitsland is nu kwetsbaar

Het is Duitsland niet gelukt een staatslening van 6 miljard euro af te sluiten. En dan heeft bondskanselier Merkel ook nog ruzie met Brussel over de aanpak van de crisis.

Is bondskanselier Angela Merkel de redder van de euro of draagt ze met haar strenge politiek bij aan de ondergang van de gemeenschappelijke munt?

Die vraag houdt de Duitsers bezig nu de druk op Duitsland toeneemt om zich in de schuldencrisis soepeler op te stellen.

De bondgenoten van Duitsland roepen in koor dat de Europese Centrale Bank meer geld voor de schuldenlanden beschikbaar moet stellen, ter geruststelling van de financiële markten. Ook zouden er eurobonds moeten komen, gemeenschappelijke obligaties van de eurostaten waarmee het ene land (lees: Duitsland) borg staat voor het andere.

Maar Merkel ziet hier niets in. Ze heeft kritiek op de Europese Commissie, die gisteren een plan voor euro-obligaties presenteerde. „Ik vind dat voorstel zorgwekkend en ongepast”, zei ze gisteren tijdens een begrotingsdebat in de Bondsdag. Voor Merkels doen zijn dat scherpe woorden. Het laat zien hoezeer in Europa de meningen uiteenlopen over de manier waarop de schuldencrisis moet worden bestreden.

En toch: de bondskanselier liet ruimte voor een koerswijziging. Dat moest ook wel, want haar uitlatingen waren op dat moment al door de werkelijkheid ingehaald. De Duitse overheid wilde gisteren staatsleningen uitschrijven ter waarde van 6 miljard euro. Beleggers tekenden in voor slechts 3,89 miljard euro. „Een ramp voor het Duitse ministerie van Financiën, een motie van wantrouwen voor de eurozone en een teken dat de invoering van eurobonds dichterbij komt”, oordeelde een geldhandelaar in Frankfurt. Duitsland blijkt minder onaantastbaar dan gedacht.

Het gevecht om het inzetten van eurobonds en de rol van de Europese Centrale Bank (ECB) is in volle hevigheid losgebarsten. Er zijn politici en economen die zeggen: laat de ECB een bank worden, die de gemeenschappelijke munt verdedigt en die de schuldenlanden onbeperkt van geld voorziet. De tegenstanders zeggen: als de ECB zich tot een bank ontwikkelt, verliezen we het vertrouwen van de burgers.

Tot die laatste school behoren Merkel en haar belangrijkste adviseurs. Zij vinden dat de financiële problemen van schuldenlanden niet door ‘geldpolitiek’ mogen worden opgelost. Geldpolitiek, oftewel het laten draaien van de geldpers, en de uitgifte van eurobonds zijn in de Duitse optiek uitvindingen van de duivel. Ze herinneren aan de hyperinflatie in de Weimartijd, toen met bankbiljetten de kachel werd aangemaakt.

Merkel met haar Noord-Duitse moraal eist zuinigheid, een rem op schulden maken en het met straffe hand saneren van staatshuishoudingen. Dat is de stabiliteitspolitiek waaraan Berlijn Europa wil onderwerpen. Merkel wordt hierin gesteund door haar partij, haar coalitie en een flink deel van haar volk.

Meer geld door de ECB laten drukken „is de verkeerde weg”, aldus Merkel. „Het is mijn stellige overtuiging dat aan het mandaat van de Europese Centrale Bank niets mag worden veranderd.” Volgens haar is het belangrijker om de financieel-economische tegenstellingen in de eurozone ongedaan te maken. Daarvoor zijn veranderingen in Europese verdragen nodig, „een eerste stap in de richting van een economische en politieke unie”.

Zonder instemming van Berlijn komen er geen eurobonds. Duitsland heeft het als sterkste economie van Europa voor het zeggen. En Merkel is met haar kennis en ervaring „de heimelijke bondskanselier van de Europese Unie” geworden, zoals haar biograaf Gerd Langguth laatst tegen deze krant zei.

Maar wat gebeurt er als haar koers niet goed is? Als het Duitse Europa dat ze kennelijk beoogt niet de gewenste stabiliteit brengt, maar het tegenovergestelde? Wat gebeurt er als daardoor de schuldencrisis omslaat in een politiek-morele catastrofe? Op die vragen heeft Berlijn geen antwoord.

Haar critici verwijten Merkel dat ze eurobonds afwijst, maar wel toestaat dat de ECB massaal staatsleningen van schuldenlanden opkoopt. „Dat zijn Merkel-bonds. Die vergroten het gevaar van een recessie in Europa”, fulmineerde oppositieleider Sigmar Gabriel gisteren in de Bondsdag.

Volgens hem meet Merkel met twee maten. Ze bekritiseert de schuldenlanden, terwijl ze Duitsland volgend jaar met een hogere schuldenlast opzadelt dan in 2011. „Ook wij leven op de pof.”

Of Merkel redder is van de euro of juist niet, blijft vooralsnog onduidelijk. Maar haar beleid is niet in graniet gehouwen. Een terugkerend element in haar kanselierschap zijn koerswijzigingen. „Aan één constante zijn we in de schuldencrisis gewend geraakt: wat Merkel vandaag categorisch afwijst, kan morgen een besloten zaak zijn”, commentarieert de Berliner Zeitung.

Het zou weinigen verbazen als ook Merkel onder druk van de omstandigheden de gewraakte eurobonds opeens toestaat.

De markten hebben het eerste signaal gegeven.

    • Joost van der Vaart