'Wij staan aan de Griekse kant'

De strenge meesters uit Brussel en Frankfurt stellen de harde regels. Een groep Europese ambtenaren helpt Athene om aan de strenge eisen te voldoen. „Het is belangrijk dat er mensen zijn die helpen.”

Head of the European Task Force for Greece Horst Reichenbach addresses the media at the European Commission headquarters in Brussels, Thursday, Nov. 17, 2011. Reichenbach has been appointed by European Commission President Jose Manuel Barroso to lead a task force within the Commission to provide technical assistance to Greece. (AP Photo/Yves Logghe) AP

Vorige week verscheen het eerste kwartaalrapport van de taskforce voor Griekenland, een groep ambtenaren van de Europese Commissie die de Griekse overheid technische assistentie moet geven. Ze proberen Europese projecten nieuw leven in te blazen en experts te vinden om te helpen bij belastinginning en corruptiebestrijding. Voormalige topman bij de Europese Bank voor Reconstructie en Ontwikkeling, EBRD, Horst Reichenbach is voorzitter.

Uw verslag lijkt op rapporten over Afrikaanse ontwikkelingslanden: niets deugt, alles moet anders.

„Het toont hoe ingrijpend de veranderingen zijn die de Grieken moeten ondernemen. De Griekse regering weet dit. Zij heeft ons gevraagd te helpen. De taskforce was hun idee. ”

De belastingachterstand is 60 miljard euro door ontduiking en rechtzaken die jaren aanslepen. De wetten zijn veranderd, waarom werken die niet?

„De Grieken zijn goed in wetgeven. Maar met de toepassing vlot het niet. Daar willen we als eerste iets aan doen. Dat geeft een belangrijk signaal aan de Griekse bevolking en aan de instanties en landen die Athene geld lenen. U weet dat zelfstandigen in vrije beroepen minder belast worden dan mensen in loondienst. Deze werknemers hebben het idee dat zij als enigen lijden onder de crisis, terwijl rijke ondernemers vrijuit gaan.”

Is dat zo?

„Ja. Rijken verlaten het land. Als je wilt dat de bevolking de hervormingen blijft steunen, moet dit veranderen. Er was een plan om namen van rijke Grieken die niet betalen, openbaar te maken. Maar er zijn kennelijk obstakels om zo´n lijst te publiceren: data protection.”

Klopt het dat belastinginspecteurs gedemotiveerd zijn?

„Zoals alle ambtenaren hebben zij dertig procent salaris ingeleverd. Ze hebben te horen gekregen dat hun werkwijze fout is en dat ze anders moeten werken. Collega’s die vertrekken worden zelden vervangen: vorig jaar één op de vijf, nu één op de tien. Dat dit hun motivatie vermindert, kan ik me voorstellen.”

U wilt grote Europese projecten die gestrand zijn, vlottrekken. Landen die de Europese begrotingsregels schenden, krijgen toch juist geen subsidie meer?

„Regeringsleiders willen dat wij de Grieken assisteren om zo goed mogelijk gebruik te maken van Europese fondsen. Om banen te scheppen, om de economie op gang te krijgen. Dus we hebben een aantal projecten, zoals de aanleg van vijf snelwegen, uitgekozen en proberen de bottlenecks weg te nemen. Van alle gelden die Griekenland van 2007 tot 2013 kon krijgen, was in juni maar 28 procent overgemaakt.”

Zijn die projecten vastgelopen omdat ze op co-financiering draaien, en Athene zijn deel niet kan betalen?

„Dat is een deel van het probleem. Het Griekse aandeel in die financiering is daarom al verlaagd. De Europese Investeringsbank leent Athene goedkoop geld om dat te betalen, maar de bank heeft moeite met lenen aan landen met zo’n lage rating. Tweede probleem is dat particuliere banken meedoen aan de financiering van de snelwegen. Ook zij hebben geen geld. Ten derde kloppen de berekeningen die vooraf zijn gemaakt over hoeveel verkeer er zou zijn, niet meer. Niemand financiert als er straks geen inkomsten zijn. Vier van de vijf snelwegprojecten zijn gestopt. Als die weer gaan lopen, kan dat 30.000 banen opleveren.”

Kijkt u door dit werk anders tegen de crisis aan dan voorheen?

„Ik begrijp waarom er demonstraties zijn. U zou ze in Nederland ook hebben, als u jaar in jaar uit zoveel moest inleveren. Per huishouden kosten de bezuinigingen 5600 euro, in 2011. Dat is bijna tweemaal zoveel als in Ierland, en driemaal zoveel als in Portugal en Spanje. Grieken protesteren niet tegen hervormingen op zich, maar tegen de oneerlijke distributie van de ellende. Zij vinden het onfair dat steeds dezelfden getroffen worden. Veel Grieken willen hun land hervormen. De politieke bereidheid om aan de Europese regels te voldoen is groot.”

Dat is niet de perceptie in Duitsland en Nederland. Daar willen velen Griekenland uit de euro zetten.

„Grieken willen in de euro blijven en willen daar veel voor doen. Maar ze hebben tijd nodig. Als het economisch slecht gaat, is het lastig om zo hard te bezuinigen en toch groei te genereren. Doe het maar eens als je al vier jaar in een recessie zit. Duitsers en Nederlanders die zo hard oordelen moeten beseffen: als je zo’n klein landje niet in de euro kunt houden, gaan beleggers zich afvragen of het je bij grote landen dan wel lukt. Als je wilt vermijden dat de eurozone ontrafelt, moet je niet praten over ‘Griekenland uit de eurozone zetten’.”

Is Griekenland een case-study voor de eurozone?

„Ja. Als Europa vastberaden een klein probleem weet aan te pakken, zal ze met diezelfde vastberadenheid ook grote problemen aanpakken.”

Houders van Griekse staatsobligaties moeten 50 procent korting (haircuts) accepteren. Raakt dit ook Griekse banken?

„Banken én pensioenfondsen. Degenen die de korting wilden, beseffen dit onvoldoende. Het Griekse probleem is staatschuld. Banken waren er, anders dan in Noord-Europa, tot voor kort redelijk gezond. De haircuts dwingen hen nu extra kapitaal te zoeken. Maar waar? Zeker niet bij de staat. Premier Papademos waarschuwde voor zijn aantreden dat haircuts Griekse banken verzwakken. Hij vond dat de korting, die deze zomer op 21 procent was vastgesteld, niet moest worden verhoogd naar 50 procent. Toch is dat laatst gebeurd.”

Wat merkt u van de nieuwe technocratische regering?

„Niet zoveel. Mijn twee belangrijkste gesprekspartners zijn op hun post gebleven: mijn aanspreekpunt in het kantoor van de premier, en de onderminister voor overheidshervormingen. ”

U schrijft dat de relatie overheid-burgers compleet moet veranderen. Hoeveel jaar trekt u uit?

„Ik denk dat we twee, drie jaar nodig hebben om de zaak vlot te trekken. Wij doen de techniek, de rest moeten de Grieken zelf doen. We moeten het niet van ze overnemen.”

U wilt niet koloniaal doen?

„Nee. Het is hun land, hun verantwoordelijkheid. De trojka ( Europese Commisie, ECB en IMF) en donoren doen het harde werk. Die eisen hervormingen en controleren vorderingen. Wij staan meer aan de Griekse kant. Het is belangrijk dat er toch een paar mensen zijn die hen helpen.”

    • Caroline de Gruyter