Uw studie is helaas volgeboekt

Ouders en scholieren opgelet. Vanaf 2013 is het aantal studieplaatsen voor rechten, psychologie en bedrijfseconomie op álle universiteiten ingeperkt. De eindexamenklas van 2013 merkt dat als eerste. Nu is er al een zogeheten numerus fixus bij een aantal opleidingen. Maar wie zich daar te laat inschreef, kon altijd nog elders terecht. Aangezien opleidingen worden gefinancierd per aantallen ingeschreven studenten, was het capaciteitstekort van de ene opleiding aldus het brood van de ander. Kwaliteitsverschillen werden onderling ook niet afgerekend. Noch zichtbaar.

Die mogelijkheid om zich elders makkelijk in te schrijven vervalt nu. Wie in 2013 te laat is of na een eventueel ‘intakegesprek’ geweigerd wordt, vangt straks bot bij alle faculteiten in Nederland. Althans bij deze drie massastudierichtingen waarvoor de belangstelling steeds maar toeneemt. Dat de universiteiten nu voor het eerst onderling één lijn weten te trekken bij een aantal populaire studies is een grote stap. Deze maatregel komt bovendien niet uit Den Haag, maar is door de instellingen zelf afgesproken. Die nemen daarmee ook verantwoordelijkheid. Niet alleen voor de kwaliteit van het eigen onderwijs, maar voor het landelijk aanbod.

Het is tegelijk ook een signaal aan de politiek. De belangstelling voor universitair onderwijs groeit al een poosje, met als gevolg uitpuilende collegezalen en een tekort aan contacturen tussen docent en student. Die groei zet de komende jaren door, zo lijkt het. Deze landelijke afspraak is ook te begrijpen als een streep in het zand. We kunnen tot hier en niet verder, binnen de huidige financiële mogelijkheden. Voortgaande groei in aantallen studenten tast de kwaliteit van het onderwijs te zeer aan. Steeds meer studenten zorgt voor verdere ‘verdunning’ van het onderwijs, waarover studenten nu al veel en vaak terecht klagen. Terug naar de jaren zeventig toen schriftelijke tentamens in veehallen plaatsvonden en colleges in theaterzalen is ongewenst.

Wat deze ontwikkeling betekent voor de gewenste hogere kwaliteit en selectiviteit van het academisch onderwijs is nog onzeker. Vorig jaar adviseerde de commissie-Veerman universiteiten zich te specialiseren, eerstejaars te selecteren en collegegelden te differentiëren. Door het aanbod aan studieplaatsen nu te bevriezen, scheppen de universiteiten wel ruimte voor zichzelf om te specialiseren.

Feitelijk ligt de bal nu bij de staatssecretaris. Als het aandeel hogeropgeleiden in Nederland verder omhoog moet, dienen er juist meer studieplaatsen komen. En dan moet er dus meer geïnvesteerd worden. Of de collegegelden moeten omhoog. Bijvoorbeeld voor deze studies.