Spelen met thematiek uit Dostojevski’s ‘De broers Karamazov’

Het nieuwe boek van schrijver Willem Jan Otten is een beklemmende ‘vertelling’ van 45 gedichten. In De vlek laat Otten zien hoe het leven van een man in dienst van God op losse schroeven wordt gezet.

 In zijn essaybundel Waarom komt U ons hinderen uit 2006 legt Willem Jan Otten uit waarom hij Fjodor Dostojevski zo’n groot schrijver vindt. Hij vertelt er de scène uit De broers Karamazov in na, waarin het zieke jongetje Iljoeska een hond een stuk brood te eten geeft waarin hij een speld heeft verborgen. De hond eet het brood op, loopt weg en keert niet terug. In Iljoeska groeit het berouw vanwege zijn verschrikkelijke daad.

Om hem te troosten komen zijn vriendjes met een andere hond op de proppen die niets mankeert, genaamd Perezvon. Iedereen weet dat dit niet de hond is die de speld doorslikte. En toch, zo schrijft Otten dan, ‘wordt de nieuwe hond de Hond in Kwestie’. Ook voor Iljoeska, die wel in deze nieuwe hond moet ‘geloven’ om met zichzelf in het reine te komen.

Wat moet een lezer daarvan denken? Nuchter concluderen dat de jongens zichzelf bedotten omdat ze zich troosten met een hond die niets mankeert? Nee, meent Otten. ‘Bij het lezen begrijp je dat als jij degene zou zijn die tijdens de vertoning had gezegd: jongens, nu even normaal, de echte hond is hartstikke dood, dit is een troostsmoes, dit is Perezvon maar – dat je dan een soort misdrijf gepleegd zou hebben.’ Het is alleen al ‘een misdrijf tegen de poëzie’, zoals Otten erop laat volgen. In praise of de door hem bewonderde Rus schrijft hij: ‘Dostojevski maakt dat iets wat empirisch gesproken onwaar is waar moet zijn.’

Dit artikel werd gepubliceerd in NRC Handelsblad op Vrijdag 18 november 2011, pagina 10 - 11. U kunt de hele recensie hier lezen.