Saleh tekent voor zijn vertrek, Jemen danst en speculeert

Na lange aarzeling heeft de Jemenitische president Saleh een akkoord getekend waaronder hij de macht overdraagt. Maar in Jemen heeft heeft niemand er veel vertrouwen in.

De lucht boven de megalomane Saleh-moskee in de Jemenitische hoofdstad Sana’a wordt verlicht door een gigantisch vuurwerk. President Ali Abdullah Saleh heeft in de Saoedische hoofdstad Riad eindelijk het door de GCC (Samenwerkingsraad van de Golf) opgestelde akkoord getekend, waarbij hij na 33 jaar afstand doet van de macht.

Saleh draagt de macht over aan vice-president Abd-Rabbu Mansour Hadi. Een overgangsregering moet binnen negentig dagen presidentsverkiezingen organiseren.

Reden voor een feestje dus. Maar het vuurwerk komt uit onverwachte hoek: het wordt afgestoken door de Centrale Veiligheidstroepen, een onderdeel van Salehs regeringsleger. Zij zijn blij omdat zij het akkoord zien als een overwinning op de revolutionairen.

Een paar kilometer verderop in de Jemenitische hoofdstad, op het terrein van de anti-regeringsdemonstranten is de stemming dan ook lang niet zo vrolijk. Er heerst een vreemde, verwarde, sfeer.

Mensen maken met hun handen T van time out gebaren, ten teken dat ze het niet eens zijn met de huidige gang van zaken. Een jongen heeft op zijn voorhoofd geschilderd: „hij moet berecht worden”.

Basem Moghram (24), demonstrant van het eerste uur, zit op blote voeten en omringd door drie laptops in de mediatent. „Er is niet naar ons geluisterd. Dat akkoord houdt geen rekening met onze eisen. Wij willen dat het hele regime opstapt, niet alleen de president.”

Moghram vindt dat het systeem moet veranderen, niet alleen de gezichten. „En het leger moet hervormd worden, dat moet het volk gaan beschermen en niet de president.”

Moghram verwoordt wat veel Jemenieten zorgen baart. Ze vrezen dat Saleh via zijn zoon en neven zal doorregeren. Zij bezetten immers de belangrijkste legerposten en wie in Jemen de macht over het leger heeft, heeft de politieke macht.

Politiek analist Hassan al-Haifi: „Nu kan Saleh gaan doen waar hij het beste in is, afrekenen met zijn tegenstanders met tanks en Scud-raketten, geholpen door de Centrale Veiligheidstroepen en de Republikeinse Garde, elite-eenheden die onder bevel staan van zijn zoon en zijn neven.”

En inderdaad, het akkoord regelt dat Saleh aftreedt, maar laat de rest van zijn familie met rust. Ander heikel punt is dat het akkoord Saleh immuniteit van strafvervolging wegens machtsmisbruik geeft.

Moghram: „De oppositiepartijen hebben hem weg laten komen, maar wij blijven hier in onze tenten, net zolang tot al onze eisen zijn ingewilligd.” Die eisen zijn onder andere een nieuwe grondwet en een rechtszaak tegen Saleh.

Toch wordt er ook gedanst op het plein. Demonstrant Osama Shamsan (28) snapt dat wel. „We vieren dat dit de eerste dag van de revolutie is”.

Wat waren de afgelopen tien maanden dan? „Het begon als een revolutie, maar werd verpest doordat de oppositiepartijen zich ermee gingen bemoeien. Daar zijn we nu vanaf, die onderschrijven het akkoord en zullen zich eraan moeten houden.”

Osama en zijn kornuiten voelen zich bevrijd. Analist Haifi: „de revolutie is niet voorbij, maar heeft een nieuw gezicht gekregen”.

Het zijn niet alleen de demonstranten die zich niet naar huis laten sturen. Zij zijn waarschijnlijk nog het minste probleem in de nabije toekomst van Jemen.

Groter is het probleem van diverse gewapende groeperingen die mogelijk een greep naar de macht zullen willen doen. De shi’itische Houthi-rebellen in het noorden, de separatistische opstandelingen in het zuiden, machtige stammen en families zoals de Al-Ahmar-clan, ze staan allemaal op de lijst van ontevredenen die meer te zeggen willen hebben.

En dan is er nog Ali Mohsen al-Ahmar (geen familie), de overgelopen legergeneraal en vroegere nummer twee van het regime.

Wat gaat hij doen? Zal zijn – grote – legeronderdeel zich weer aansluiten bij het regeringsleger of gaat ook hij de strijd aan?

Niemand die het weet, hoewel de tekenen niet gunstig zijn. Demonstrant Osama Shamsan sprak met de soldaten van Mohsen, die al maanden het demonstratieterrein bewaken. „Ze zeggen dat ze blijven om ons te beschermen en dat ze niks met het akkoord te maken hebben.”

Hij denkt dat het akkoord hoe dan ook gedoemd is te mislukken. „Alle GCC-akkoorden voor Jemen zijn mislukt.” Hij doelt op het akkoord uit 1993 waarbij de problemen tussen noord en zuid werden aangepakt. Een jaar later was het burgeroorlog. En ook het door bemiddeling van de GCC bereikte akkoord uit 2009 dat een einde moest maken aan de oorlog tussen de Houthi’s en het regeringsleger bleek niet levensvatbaar. „Dat komt doordat de GCC niet aan de belangen van de Jemenieten denkt, maar aan die van zichzelf”, zegt Shamsan.

Jemen staat voor een grote uitdaging, dat is zeker. Het vertrek van Saleh – ervan uitgaande dat hij werkelijk de macht overdraagt – is nog maar een begin. Als chaos gaat regeren zal één partij daarvan profiteren bij de presidentsverkiezingen, de Motamar, de partij van Ali Abdullah Saleh. Zelf zal hij geen kandidaat meer zijn, maar zijn zoon Ahmed Ali Abdullah Saleh misschien wel. Shamsan: „Weet je hoe ze hem bij de Republikeinse Garde al tien jaar noemen? Mijnheer de president.”