Prachtig gemaakt. Maar wat precies de insteek is...

Nova Zembla 3D

Regie: Reinout Oerlemans. Met: Robert de Hoog, Doutzen Kroes.***

Aan wie het maar horen wilde vertelt regisseur Reinout Oerlemans bij zijn veelvuldige mediaoptredens dat Nova Zembla vooral is bedoeld als familiefilm. De wantrouwende consument zou er iets van kunnen gaan denken. Kennelijk vertrouwt Oerlemans er niet helemaal op dat de film ook als zodanig zal worden gezien.

Die onzekerheid van Oerlemans, als dat het is, is niet helemaal onterecht. Nova Zembla begint rauw met de verwrongen gezichten van ruwe zeebonken die woest inhakken op wat later een ijsbeer blijkt te zijn. Niet direct een opening voor alle leeftijden. En ook daarna gaat het er nog een tijd tamelijk lomp aan toe – met de dronken bemanning van Willem Barentsz die zich bezat en vermaakt met hoeren; een zeebonk die de hand aan zichzelf slaat, en nog een potje kielhalen – in wat overigens de beste en spannendste scène van de film is. Pas na verloop van tijd komt Nova Zembla tot rust, en gaat de film meer lijken op een jongensboek.

Als contrapunt is er aanvankelijk alleen het lieftallige minnekozen van Gerrit – Robert de Hoog, uitstekend spel met blikken en hier en daar een opgetrokken wenkbrauw, bepaald niet geholpen door het script – en zijn meisje, domineesdochter Catharina; Doutzen Kroes, het supermodel dat niet slecht blijkt te acteren. Of beter: regisseur Oerlemans weet slim binnen haar beperkingen als debuterend actrice te blijven.

Met een budget van 7 miljoen euro – voor een film op deze schaal eigenlijk een fooi – heeft cameraman Lennert Hillege een buitengewoon knappe prestatie verricht; hij weet een filmwereld op te roepen die schilderachtig mooi is. Het gebruik van 3D is subtiel en overtuigend – maar of het nu werkelijk zoveel toevoegt als het zo subtiel wordt gebruikt is een andere vraag. Weegt de diepte echt op tegen het verlies van scherpte door die altijd vettige 3D-brillenglazen?

Oerlemans heeft zich erover verbaasd dat het verhaal van de heroïsche expeditie van Willem Barentsz en de overwintering in het Behouden Huys op Nova Zembla niet eerder is verfilmd. Maar dat kan iets te maken hebben met het ontbreken van een dwingend dramatisch conflict. In principe hebben we het hier over een ellenlange, lege en saaie vaartocht, en een dito verblijf onder barre omstandigheden. Het dramatische conflict zou de confrontatie tussen mens en natuur kunnen zijn, maar dat is duur. Elk special effect kost een berg extra geld. Dan maar de psychologische spanning en het conflict tussen de bemanningsleden. Maar dat vergt weer een heel wat betere uitwerking van de personages en hun onderlinge relaties dan de eendimensionale figuren die nu de film bevolken.

Oerlemans lijkt het probleem vooral te hebben willen omzeilen door het verblijf op Nova Zembla niet te lang te laten duren – het duurt een tijd voordat de overwinteraars vastzitten en ze zijn lang voor het einde van de film alweer op de weg terug. Maar zo ontbreekt in de film een dramatisch keerpunt – een climax. Blijft over een film die getuigt van grote ambitie en veel durf – technisch gezien een geweldige prestatie. Maar ook een film waarvan de insteek nooit helemaal helder wordt en die de kijker betrekkelijk siberisch laat.

Peter de Bruijn