Neonazi's in de blinde vlek

Duitse neonazi’s zijn sinds 1990 verantwoordelijk voor zo’n 150 doden, zegt oud-rechercheur Bernd Wagner

„Ze hebben een bloedspoor in het land achtergelaten.”

De politie en de binnenlandse veiligheidsdiensten van de Duitse deelstaten hebben het probleem van potentiële rechtse terreur in de Bondsrepubliek „langdurig en stelselmatig onderschat”. Dat zegt Bernd Wagner, oud-rechercheur en expert op het gebied van Duitse extreem-rechtse netwerken. Wagner reageert op het bericht dat twee neonazi’s de vermoedelijke daders zijn van een reeks racistische moorden.

Tussen 2000 en 2006 werden in Duitsland negen allochtone middenstanders en een politieagente vermoord. In Keulen werd een aanslag met een spijkerbom gepleegd in een wijk waar veel allochtonen wonen.

De vermoedelijke daders, Uwe Böhnhardt en Uwe Mundlos, brachten zichzelf kort voor hun aanhouding anderhalve week geleden om het leven. In een video eisen ze de verantwoordelijkheid op voor de racistische moorden, die de politie nooit heeft kunnen oplossen en die nu als ‘rechts terrorisme’ worden omschreven. De zaak heeft in Duitsland tot een golf van verontwaardiging geleid. Er is veel kritiek op de opsporingsautoriteiten, die laat en laks zouden hebben gereageerd.

Er is gesuggereerd dat de politie voor rechts geweld de ogen sluit. Klopt dat?

„Nee, dat is onjuist. Het is wel zo dat de opsporingsautoriteiten er een blinde vlek voor hebben. Ik waarschuw al meer dan twintig jaar voor gewelddadige neonazi’s. De staat is geneigd om te zeggen: het valt wel mee. Ik zeg: het valt pertinent niet mee. We moeten ervan uitgaan dat in Duitsland een tamelijk uitgebreid verband van extreem-rechtse netwerken bestaat, dat zich sinds de jaren 90 heeft kunnen ontwikkelen. Een aantal van die netwerken heeft terreurpotentieel. Ze hebben een bloedspoor in het land achtergelaten.”

Om hoeveel extremisten gaat het?

„Dat hangt ervan af hoe je telt. Lang niet iedere aanhanger van de NPD (de extreem-rechtse Nationaldemokratische Partei Deutschlands) is tot geweld bereid. Ik ga uit van een harde kern van enkele duizenden gewelddadige neonazi’s. Zij zijn verantwoordelijk voor de naar schatting 150 dodelijke slachtoffers van extreem-rechts geweld sinds de hereniging van Duitsland in 1990.”

Hoe gevaarlijk is de NPD?

„Het gevaar van de NPD wordt onderschat. Het wemelt van de extremisten in haar gelederen. De partij is een beschermpantser voor radicale neonazi’s geworden. Sommigen van hen zitten in de parlementen van de deelstaten Saksen en Mecklenburg-Vorpommern. In die gebieden is de NPD de drijvende kracht van wat ik ‘ontdemocratisering’ noem. Op een aantal plekken daar ontbreekt door vergrijzing en werkloosheid een sociale en democratische structuur. Daar speelt de NPD op in.”

Is een verbod van de NPD, waarover nu wordt gespeculeerd, zinvol?

„Een verbod heeft alleen zin als het wordt gesteund door een meerderheid van de Bondsdag en de bevolking. Juridisch is een poging de NPD te verbieden niet zonder risico’s. Dat bleek in 2003, toen een verbodsprocedure moest worden gestaakt. Maar het gaat om meer dan uitsluitend juridische actie. Duitsland moet een NPD-verbod echt willen.”

Hebben de onthullingen over de moorden van deze neonazi’s u verrast?

„Nee, absoluut niet. Hun misdaden liggen in lijn met mijn waarschuwingen. Wat me heeft verrast, is dat ze zo lang en ongestoord hun gang hebben kunnen gaan. Het bewijst dat de veiligheidsstructuur compleet heeft gefaald. Jarenlang beweert de binnenlandse veiligheidsdienst dat er geen sprake is van extreem-rechtse terreur. Jarenlang zegt de politie dat ze de neonazi’s onder controle heeft. Nu blijkt het tegendeel.”

Het gaat ogenschijnlijk om een klein groepje fanatici. Of bedriegt de schijn?

„Mijn ervaring is dat bij zulke zaken altijd meer mensen zijn betrokken dan in eerste instantie wordt waargenomen. Het is waarschijnlijk dat bij de moorden van Böhnhardt en Mundlos handlangers actief zijn geweest, die het van elkaar niet wisten, maar die niettemin ondersteunende diensten hebben verricht.”

Een van de grote thema’s in deze zaak is het inzetten van betaalde infiltranten in NPD- en neonazistische kringen. Die mensen zijn omstreden omdat ze zelf extreem-rechtse sympathieën uitdragen. Moet de staat infiltreren in extreem-rechts?

„Ik heb zelf in mijn tijd als rechercheur infiltranten in de NPD ‘gerund’. Zonder hen is het haast onmogelijk om aan goede informatie te komen. Maar je moet ze voor nauw omschreven doelen inzetten. In de NPD zitten op een aantal plaatsen informanten die daar onnodig zijn. Als ze op de foute plek worden ingezet, worden ze snel contraproductief.”