Is braille voor alle talen hetzelfde?

Jan Willen de Loor uit Amsterdam voelde een bobbel op het toetsenbord van zijn computer. Dat bracht hem bij de vraag: is braille hetzelfde voor alle talen? En hoe werkt dat dan voor talen die een niet-Romeins alfabet gebruiken, zoals het Arabisch of het Grieks?

Braille is eigenlijk een internationaal alfabet, net als het Romeinse, vertelt Alain Verdeyen van het Koninklijk Instituut voor Doven en Slechthorenden in Sint Pieters-Woluwe, België. „Het schrift bestaat uit zes puntjes die verschillend worden gegroepeerd op een rooster van twee bij drie puntjes. Daarmee kan men 63 verschillende combinaties maken.” Iedere combinatie vormt een ‘letter’. Net als bij Europese talen geldt dus dat je de letters van een vreemde taal wel kunt lezen, maar de woorden begrijpen doe je niet. „Voor blinden die braille lezen in een andere taal is het eigenlijk net alsof je de krant leest in het buitenland. Sommige woorden begrijp je wel, maar andere helemaal niet.” Er zijn ook aparte tekens die aangeven dat een hoofdletter volgt, of een cijfer. De letters a tot en met j + cijferindicatie zijn de getallen 1 tot en met 9. Die zijn internationaal.

Toch is het reliëfalfabet in sommige landen moeilijker te lezen. „Scandinavische talen zoals het Zweeds hebben veel gekke klanken zoals de eu (ø) en oah (å)”, zegt Verdeyen. „In braille ‘lees’ je dat door een bijzondere leestekencombinatie voor de brailleletter. Die is niet leesbaar voor een Nederlander die de codes niet kent.” Ook de Duitse ringelß of Spaanse golfje op de ñ zijn onherkenbaar weet Dennis ten Boske, zelf blind. Zijn tekstbureau Multitekst B.V. zet geschreven tekst om in braille. Hij maakt onder meer menukaartjes, labels en wenskaarten in braille.

Hoe zit het dan met het Arabisch en Grieks? „Die hebben een eigen brailleschrift”, zegt Ten Boske. „Maar Grieks braille lijkt stiekem nog best veel op het Romeinse schrift”, weet Verdeyen. „De codes voor alfa en a, beta en b, het is allemaal hetzelfde.” Ten Boske is wel eens gestuit op een Spaanse tekst. „Je merkt het meteen. Die kan ik niet lezen.” Gewone digitale teksten wel. Een speciale tool op zijn computer vertaalt ze in braille. „Er komen puntjes omhoog op een regel onder zijn toetsenbord.” Of ik deze next question dus even wil mailen. Want de papieren krant, die leest hij niet.

Rolinde Hoorntje