Gloeiende ogen van verliefdheid voor een torenvalk

Volgens Kester Freriks is de mens zolang hij bestaat, al geboeid door de vliegkunst van vogels. Dat blijkt ook uit deze maand te bekijken films en een boek.

De duizenden zwarte kraaien en witte meeuwen zijn angstaanjagend. Ze zwermen uit over de huizen, vallen mensen aan, dringen door het openstaande raam een slaapkamer binnen en pikken een man de ogen uit. De film The Birds (1963) van Alfred Hitchcock is het onovertroffen voorbeeld van vogelhorror. De vogels die Hitchcock toont lijken louter uit vlijmscherpe snavels te bestaan.

De angst van de filmpersonages voor deze vogels heeft alles te maken met de fascinatie van mensen voor vogels. Opvallend zijn de prachtige detailbeelden die de film laat zien van de vleugels, soms vertraagd weergegeven. Je kunt bijna voelen hoe de lucht langs de veren strijkt en hoe vogels de zwaartekracht overwinnen.

Mensen bezitten ook liefde voor vogels en sluiten er zelfs vriendschap mee. De film Kes (1969) van Ken Loach is een mooi voorbeeld van vogelliefde en vogelvriendschap. Het verhaal speelt zich af in Yorkshire, Engeland. Een jongen, Billy, gespeeld door David Bradley, wordt keihard gepest, zowel thuis door zijn moeder en broer als op school. Totdat hij in een vervallen bouwwerk een torenvalk vindt, de kestrel zoals die in het Engels heet . Billy traint de vogel zoals het een valkenier betaamt. De vogel hecht zich aan de jongen. Net als Hitchcock in The Birds vangt Loach in Kes prachtig de vliegbewegingen van de rossig gekleurde, elegante torenvalk.

Wanneer de vogel hoog in de lucht vliegt en op de roep van Billy afdaalt naar zijn hand, dan gloeien de ogen van de jongen van verliefdheid. In dat ene beeld vangt Loach het hele mysterie van vogelliefde: het is alsof de hemel zelf zich wendt tot de jongen.

De nooit aflatende belangstelling voor vogels uit zich ook in verlangen naar kennis over de vogelwereld. De Vereniging voor Natuur-en Vogelbescherming Noordwijk publiceert deze week een waardevol boek, Tussen tulpen en de zee. Vogels van de Duin- en Bollenstreek. Hitchcocks zwarte kraaien en Loachs torenvalk komen erin voor. De laatste als vogel die steeds minder in Nederland voorkomt, helaas. En de eerste als een vogel die van het land verjaagd moet worden, omdat hij schade aanricht. „Langs de Elsgeesterlaan bungelen elk jaar enkele kraaien aan een touwtje boven een bollenveld”, vermeldt het boek.

Dan zijn we weer terug bij The Birds. De mens is geboeid door vogels, maar heeft er ook ontzag voor.

Kes van Ken Loach. Vanaf 24/11 in de bioscoop. Tussen bollen en de zee. Uitg. Verenging voor Natuur-en Vogelbescherming, Noordwijk. 368 blz. € 25,-