Export tv-programma's toont cultuurverschillen

Het gaat goed met de Vlaamse televisie, die tegenwoordig meer formats naar Nederland exporteert dan andersom. Vaak zijn perioden van economische en politieke crisis een zegen voor de creativiteit van film en televisie. Zo is er op festivals nu ook sprake van een kleine golf van interessante Griekse films.

Tim Van Aelst, bedenker van het programma Benidorm Bastards, bekroond met een Gouden Roos en een International Emmy, zei gisteren in De wereld draait door (VARA) dat het in varianten in zo’n dertig landen te zien is. Maar hij constateerde ook dat het vaak tegenvalt om een goede lokale versie te vervaardigen.

Dat kan ook te maken hebben met culturele verschillen. Ik zou me kunnen voorstellen dat vuilbekkende en provocerende bejaarden minder komisch worden gevonden in een cultuur waar ouderen in hoog aanzien staan. Dan werkt de onderstroom van wraak voor vernedering door een dominante jeugdcultuur wellicht minder grappig.

Je ziet het ook aan programma’s als The Apprentice en Who Do You Think You Are?, waarvan we een Britse, een Amerikaanse en een Nederlandse versie hebben kunnen zien. Keiharde selectie van zakelijk talent werkt in Nederland nu eenmaal minder sterk dan in de Angelsaksische arena. Zei Alan Sugar in de BBC-versie van The Apprentice tegen een verliezer „You’re fired!, in de bewerking Topmanager gezocht (BNN) werd dat door Aad Ouborg afgezwakt tot „Met jou ga ik niet ondernemen!”

Ook de Nederlandse titel Verborgen verleden (NTR) was minder dramatisch dan het uitdagende Who Do You Think You Are? Bovendien benadrukt de originele titel dat het zoeken naar de levens van voorouders in eerste en laatste instantie een speurtocht naar de eigen identiteit betekent.

Toch kwam dat aspect ook bij de Nederlandse deelnemers wel degelijk naar voren. Als Willeke Alberti in Veenhuizen hoort onder welke omstandigheden haar als asociaal geclassificeerde betovergrootmoeder opgesloten was, dan betrekt ze dat op haar eigen ontworstelen aan de afgrond van armoede.

Het tweede Amerikaanse seizoen van het Britse format wordt nu door BBC1 uitgezonden. Ook daarin is de selectie uit de vele beschikbare voorouders (vijf generaties terug zijn dat er al zestien) sterk gestuurd door de mogelijkheid er een mooi verhaal bij te construeren.

Het verschil zit vooral in het feit dat Amerikaanse beroemdheden vaak Hollywoodacteurs zijn, die voor een camera nogal snel geëmotioneerd raken. Maar de Amerikaanse smeltkroes zorgt ook voor een bredere variatie aan herkomst.

Ashley Judd dacht altijd dat haar familie al acht generaties uit Kentucky kwam, met een beetje Siciliaans bloed. Ze gaat glimmen van trots en bijna hyperventileren als blijkt dat een voorvader van twaalf generaties terug als Pilgrim Father op de Mayflower naar Nieuw-Engeland is gekomen.

    • Hans Beerekamp