Zaken doen, de rest komt later - of niet

Minister Rosenthal kreeg het afgelopen jaar vaak kritiek. Ook vandaag en morgen zal hij zich moeten verdedigen, bij de behandeling van zijn begroting.

Contacten moeten leiden tot contracten. Dat is de filosofie van het minderheidskabinet van VVD en CDA als het gaat om buitenlands beleid. Meer dan zijn voorgangers hamert de huidige minister van Buitenlandse Zaken Uri Rosenthal (VVD) op het Nederlands belang. Diplomaten zijn werkzaam voor de BV Nederland. De oppositie mag daar kritisch over zijn – GroenLinks-Kamerlid Mariko Peters: „Diplomaten zijn meer dan zilverpoetsers voor het bedrijfsleven” – een Kamermeerderheid van VVD, CDA én PVV steunt de minister hierin. En Rosenthal werkt zijn filosofie minutieus en vol overtuiging uit.

Waar zal het vandaag bij de behandeling van Rosenthals begroting voor 2012 concreet over gaan?

1Posten openen en sluitenDe bezuinigingen die het kabinet-Rutte doorvoert, treffen ook Buitenlandse Zaken. Zo moet Rosenthal 55 miljoen euro bezuinigen op de diplomatieke dienst. De keuzes die hij daarbij maakt, laten zien dat de economische overwegingen een grote rol spelen. In een notitie over de modernisering van de diplomatie schreef Rosenthal: „Het postennetwerk moet optimaal toegerust zijn om de economische belangen in het buitenland optimaal te behartigen.” In Zuid-Amerika en in Afrika worden posten gesloten, en er wordt in ieder geval een nieuw consulaat geopend in de Chinese groeistad Chengdu. Typerend: voor zijn keuze liet Rosenthal zich adviseren door Nederlandse bedrijven. Eind oktober zei hij in een toespraak: „Hun boodschap was duidelijk: hou uw wereldwijde netwerk. En dan vooral in de strategische landen.” Daarmee bedoelen bedrijven vooral de nieuwe industriemachten Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika. Rosenthal verwacht verder groei in Mexico, Indonesië, Zuid-Korea, Turkije, Bangladesh en Japan. Deze maand gaat een nieuwe ambassadeur voor het eerst naar Panama. Reden: het Panamakanaal wordt verbreed. De nieuwe Chinese post komt er omdat het ministerie de markt ziet verschuiven van Oost- naar West-China.

Rosenthal vatte het beleid voor zijn diplomaten zo samen: „Het betekent dat u die economische functie steeds tussen de oren heeft en voor ogen houdt.” Critici menen dat Buitenlandse Zaken daarmee macht afstaat aan het superministerie van zijn collega-minister Maxime Verhagen (Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, CDA), Rosenthal zelf ziet dat anders. Hij werkt allereerst voor de BV Nederland, daarna komt Buitenlandse Zaken.

2Europese samenwerkingZe staan er echt: de warme woorden in de begroting van Buitenlandse Zaken voor Europa. Bijvoorbeeld: „Samenwerking, in het bijzonder via de Europese Unie, is meer dan ooit nodig als antwoord op grensoverschrijdende uitdagingen.” Of : „Europa is van groot belang om de drie pijlers van het buitenlandbeleid,veiligheid, welvaart en vrijheid, te schragen.” Het zijn dit soort zinnen die PVV-leider Geert Wilders ertoe brachten na het verschijnen van de Miljoenennota zijn gal te spuwen over het „eurofiele” karakter van de rijksbegroting. Maar Rosenthal trekt zich daar weinig van aan. Sterker, het minderheidskabinet van CDA en VVD zegt dat de toetreding van nieuwe lidstaten tot de EU een goede zaak is. Die dragen bij aan stabiliteit en welvaart. Nederland stelt zich daarbij wel strenger op dan voorheen. ‘Fair en strikt’ noemt Rosenthal die benadering, die er onder meer toe leidt dat Nederland als enige van de 22 Europese lidstaten tegenstander is van toetreding van Bulgarije en Roemenië tot het Schengengebied, waarbinnen grenscontroles zijn afgeschaft. De landen zouden te corrupt zijn.

3IsraëlTot slot is er nog Israël – het enige land dat in de buitenlandparagraaf van het regeerakkoord van VVD en CDA werd genoemd. De instructies aan de Nederlandse vertegenwoordigers bij de VN of de Europese Unie over het Midden-Oosten houdt Rosenthal zeer nauwlettend in de gaten. En over en weer intensiveerde het contact. Rosenthal bezocht de Israëlische premier Netanyahu en minister van Buitenlandse Zaken Avigdor Lieberman. In de zomer belde hij regelmatig met beiden, en met de Palestijnse president Abbas, om hun te verzoeken het vredesproces weer vlot te trekken. Nederland neemt daarbij een andere positie in dan voorheen. Rosenthal ondersteunt de inspanningen van het zogenoemde Kwartet , de Verenigde Staten, de Europese Unie, de Verenigde Naties en Rusland, om de partijen bij elkaar te brengen, eventueel ten koste van Europese eensgezindheid.

De verdere intensivering van de contacten met Israël moet begin 2012 leiden tot de eerste Nederlands-Israëlische samenwerkingsraad, over innovatie en handel. Rosenthal wil er daarbij ook voor zorgen dat Israël de exportmogelijkheden naar Palestijnse gebieden verruimt.