Tahrirplein vecht door

Onder druk van het straatprotest heeft het Egyptische leger concessies gedaan. Maar het Tahrirplein is sceptisch. „De vorige keer zijn we te snel vertrokken.”

Het lijkt wel een déjà-vu, zegt de 60-jarige Hoda Taher. „Ik neem niet eens foto’s: het zouden precies dezelfde zijn als in januari en februari.” Na negen maanden onder voorlopig militair bewind heeft Taher uit de chique buurt Zamalek het gevoel dat haar Tahrirplein, van de strijd tegen oud-president Mubarak, helemaal terug is. „Alleen: de vorige keer zijn we vertrokken voor het werk af was. Die fout gaan we geen tweede keer maken.”

Terwijl het Tahrirplein gisteravond volstroomde met tienduizenden mensen – een mix van jonge revolutionairen, mensen uit de middenklasse, salafisten en opvallend veel vrouwen – gaf veldmaarschalk Mohamed Hussein Tantawi een korte tv-toespraak waarin hij een vervroegde machtsoverdracht beloofde.

Uiterlijk 30 juni worden presidentsverkiezingen gehouden, waarna het leger de macht afstaat. Eerder waren die verkiezingen in 2013 gepland, en de indruk bestond dat het leger zo lang mogelijk de macht wilde houden. De parlementsverkiezingen, die maandag moeten beginnen, gaan gewoon door, aldus Tantawi.

Tantawi’s concessie was niet van harte. Hij beschuldigde de betogers ervan het leger te hebben beledigd door haar werk ter discussie te stellen. Hij zei ook dat zijn soldaten nooit een Egyptenaar hebben doodgeschoten, en hij suggereerde zelfs dat het leger naar zijn kazernes zal terugkeren als het volk daar in een referendum om mocht vragen.

Op het Tahrirplein maakte de speech weinig indruk. Van bovenop een vrachtwagen leidden tientallen mannen de menigte in een refrein van „Irhal, irhal” (rot op, dezelfde slogan die tegen Mubarak werd gebruikt). „Dit is precies als op 10 februari”, zegt Al-Zoghby, een 41-jarige televisie-producent.

Hij bedoelt de dag waarop Mubarak een rede hield waarin hij tegen alle verwachtingen in niet zijn eigen vertrek aankondigde. De volgende dag kwamen de Egyptenaren massaal terug naar het Tahrirplein, en moest Mubarak toch opstappen. Het probleem, zegt Zoghby, „is dat Mubarak nooit echt de macht in handen had. Sinds 1952 zijn het altijd de generaals geweest die het voor het zeggen hebben gehad.”

Ook rechtenstudent Ahmed Rashid (21) is niet onder de indruk van Tantawi’s toespraak. „Tantawi doet hetzelfde als Mubarak”, zegt hij, „hij doet kleine, nietszeggende concessies. Hij heeft niet eens zijn spijt uitgedrukt over al die dode jongens.”

Het voordeel van concessies, hoe klein ook, is dat ze de tegenpartij verdelen. Uit Tantawi’s rede blijkt dat de veldmaarschalk vast overtuigd is van de populariteit van het leger, wat de opiniepeilingen ook bevestigen. Zal de speech er niet voor zorgen dat de zwijgende meerderheid zich tegen het Tahrirplein keert?

„Dat argument werd tijdens de opstand tegen Mubarak ook gebruikt”, zegt student Rashid. „Revoluties worden nooit gemaakt door de meerderheid”, zegt televisie-producent Zoghby, „wat je nodig hebt is een sterke minderheid die aan haar principes vasthoudt.” Nee, zegt ook bourgeoisdame Taher. „De meerderheid heeft lang achter het leger gestaan, dat klopt. Maar de afgelopen dagen zijn een breekpunt. Niemand had gedacht dat we dit soort beelden nog zouden terugzien in Egypte.”

Het valt niet te ontkennen dat de animo voor een nieuwe bezetting van het Tahrirplein aanvankelijk klein was. De tienduizenden die vrijdag op straat kwamen om een vervroegde machtsoverdracht te eisen gingen braaf naar huis. Enkele tientallen betogers weigerden te vertrekken. Maar de beelden van jonge lijken die door de politie op een afvalhoop werden gegooid, en de video’s waarop politiemannen zich vrolijk maken over het uitschieten van de ogen van de betogers hebben veel kwaad bloed gezet.

Voor de 26-jarige Abdelwahab Kamar was het dé motivatie om mee te doen met de veldslag bij het ministerie van Binnenlandse Zaken. „Dit is dezelfde politie waar we destijds tegen hebben gevochten. Na negen maanden zijn de daders van toen nog altijd niet berecht en dan zien we dit gebeuren”, zegt Kamar terwijl hij zijn gasmasker even laat zakken.

Ook vanochtend gingen de gevechten onverminderd voort. Door de menigte op het plein is een baan vrijgemaakt om ambulances en motorfietsen door te laten die elke minuut gewonden van het front naar het veldhospitaal voeren. De meesten zijn slachtoffers van traangas.

Over dat traangas doen veel geruchten de ronde. Het zou CR-gas zijn in plaats van het gebruikelijke CS-gas. Op Twitter claimen sommigen zelfs dat het mosterd- of saringas is. De artsen en studenten geneeskunde op het plein weten het ook niet. Het is anders en krachtiger, zegt de ene. Het is gewoon heel veel meer van hetzelfde, zegt de andere.

Twitter doet de waarheid vaker geweld aan. Gisteravond brak een ware Twitterstorm los rond het bericht dat Tantawi na zijn speech het Tahrirplein massaal had laten bestoken met traangas. Navraag leert dat walmen van traangas van de frontlijn door de wind naar het plein zijn gevoerd. Onduidelijk is of het traangas dat vanuit de ventilatieroosters van de metro opwelde daar per abuis of met opzet is terechtgekomen.

Feit is dat de gevechten rond het ministerie gisteravond heviger waren dan ooit tevoren. Vanochtend mislukten pogingen om tot een staakt-het-vuren te komen. De veldslag is wel een beetje een mysterie. De jongeren verdedigen er niet echt het Tahrirplein, want dat is langs alle andere kanten gewoon open. De politie verdedigt ook niet echt het ministerie, want de betogers zouden er ook langs een andere weg bij kunnen komen. Het lijkt erop dat dit gewoon de plek is waar politie en betogers gekozen hebben om te vechten.

„Het is een beetje een uitdaging”, geeft Kamar toe. „Het is een gevecht over wie de straat controleert. Wij vinden dat wij het recht hebben om te gaan en staan waar wij willen, overal in de stad, niet alleen op het Tahrirplein.”