Roekeloosheid van NS beloond

De geschiedenis herhaalt zich, maar de tweede keer is het meestal een farce. Minister Schultz van Haegen (Infrastructuur en Milieu, VVD) moet boekhoudkundige noodgrepen toepassen om een gat van 2 miljard euro op haar begroting te dichten. Haar begroting en de aanleg van wegen en andere infrastructuur dreigde eerder dit jaar in het ongerede te raken door het naderend faillissement van de private High Speed Alliance (HSA).

De HSA is de exploitant van de hogesnelheidslijn-zuid, de zogeheten hsl. HSA is van de Nederlandse Spoorwegen (95 procent der aandelen) en KLM Air France (5 procent). De HSA won begin deze eeuw de vijftienjarige concessie om op de hsl-zuid te mogen rijden en betaalde 166 miljoen euro per jaar.

Voor de NS was die overwinning bittere noodzaak om particuliere, buitenlandse concurrenten (letterlijk) niet al te dicht in de buurt te laten komen van het lucratieve intercity-net. Op basis van welke zonnige reizigersaantallen de 166 miljoen tot stand is gekomen, bleek achteraf niet te achterhalen. De tijdgeest (internet, vanzelfsprekende inflatieloze economische groei) zal geholpen hebben. Het geslaagde bod lag half zo hoog als van de bieder die afviel. Het ministerie op zijn beurt rekende zich graag rijk en boekte de hele opbrengst als geld voor nieuwe investeringen.

Dit jaar werd duidelijk dat de HSA bankroet zou gaan. De oorzaken? Vertraging van de start van de dienstregeling, duur materiaal en lagere reizigersaantallen. De laatste tegenvaller is veroorzaakt door een toeslagbeleid (plus 65 procent) voor een kaartje voor de snellere Fyra die reizigers gewoon niet willen betalen.

De oplossing van de minister komt de NS verregaand tegemoet. De NS mag het hsl-spoor bij het reguliere intercitynet trekken. Daarmee zijn zij tevens, dat is onderdeel van de overeenkomst, zeker van dit netwerk voor de komende 10 jaar. In ruil daarvoor gaat de NS meer geld betalen voor zijn concessie op het intercitynet en minder voor de hsl. Per saldo resteert nog een gat op de begroting van het ministerie dat alleen gedicht kan worden met een greep in de algemene reserve en vier jaar extra inkomsten van de hsl na het aflopen van de concessie in 2025.

Uit de brief over de nieuwe concessies aan de Tweede Kamer blijkt niet dat Schultz van Haegen serieus met andere partijen heeft onderhandeld dan met de NS. Dat is een bevestiging van de symbiotische relatie tussen het departement en het spoor. Het eerste HSA-bod was roekeloos, het gesloten contract was primair een risico van het ministerie. Na het opruimen van de scherven staat de overheid op verlies.