Of oma maar weer wil oppassen

Minister Kamp denkt niet dat ouders minder gaan werken als kinderopvang duurder wordt. Uit een enquête die de FNV vandaag presenteerde blijkt het tegendeel.

Neem dit Nederlandse gezin: vader werkt vijf dagen, moeder drie of vier. Ze verdienen bij elkaar ongeveer twee keer modaal. De twee kinderen gaan drie dagen naar de opvang. De dochter gaat naar de dagopvang, de zoon naar de buitenschoolse opvang.

Hoeveel dat volgend jaar kost? Vader en moeder hebben geen idee.

Vanaf 1 januari 2012 gelden er nieuwe regels voor de kinderopvangtoeslag. Wie wil weten wat dat voor zijn portemonnee betekent, komt op de site van het ministerie van Sociale Zaken een ‘informatiesheet’ tegen met een rekenvoorbeeld voor een gezin dat twee dagen per week opvang gebruikt. Dat gezin is in 2012, bij een dubbelmodaal inkomen van ongeveer 70.000 euro, 82 euro per maand meer kwijt. Er wordt niet uitgelegd hoe dit bedrag kan worden omgerekend door ouders die meer uren afnemen. Maar enig rekenwerk leert dat het gemiddelde gezin waarmee dit verhaal begon, straks veel meer kwijt is: zo’n 1.500 euro per jaar.

Enkele specifieke groepen – gastouders die zelf opvang voor hun kinderen afnemen, gezinnen waarvan een ouder in de WW is terechtgekomen – wisten tot vorige week zelfs helemaal niet waar ze aan toe waren. Want pas toen ging de Tweede Kamer definitief akkoord met de plannen van minister Kamp (Sociale Zaken, VVD), ook al gaan de bezuinigingen op 1 januari in.

Gjalt Jellesma, voorzitter van de Belangenvereniging van Ouders in de Kinderopvang (BOinK), noemt het „zeer slecht” dat het kabinet er niet in geslaagd is eerder duidelijkheid te scheppen. „Wij hebben klachten gehad van ouders die contact opnamen met de Belastingtelefoon om uit te zoeken wat er precies voor hen ging veranderen. Ze kregen nul op het rekest; de regels stonden nog niet vast. Dat kan je als overheid niet maken. Gezinnen moeten toch op tijd om de keukentafel gaan zitten om te plannen voor de toekomst?”

Jellesma denkt dat het nu tot februari duurt voordat ouders in de gaten krijgen hoeveel duurder ze uitzijn onder het nieuwe regime. „En dat wordt schrikken. De kranten staan er vol van als de zorgpremie een paar tientjes hoger wordt. Maar de bezuiniging op de kinderopvangtoeslag kan gezinnen honderden euro’s per maand kosten.”

Dat is funest voor de arbeidsparticipatie, denkt Jellesma. Vooral voor vrouwen die werk doen waarmee ze niet veel verdienen, zoals in de zorg. „Dit kabinet gelooft in sprookjes. Want het is een sprookje om te denken dat er geen verband bestaat tussen de kosten van kinderopvang en de mate van arbeidsparticipatie.”

Minister Kamp denkt daar anders over. Hij heeft de Tweede Kamer herhaaldelijk laten weten dat hij niet voorziet dat zijn maatregelen negatieve gevolgen hebben voor de arbeidsparticipatie. Hij baseert zich op het Centraal Planbureau, dat heeft uitgerekend dat de maatregelen tot een afname in de arbeidsdeelname leiden van 0,1 procent: ongeveer 7.000 mensen.

Volgens een woordvoerder van de minister blijkt uit cijfers van de Belastingdienst dat er voor 2012 nog geen terugval te zien is in de vraag naar kinderopvangtoeslag. Maar bij de Brancheorganisatie Kinderopvang, het orgaan dat 80 procent van de aanbieders van kinderopvang vertegenwoordigt, komen andere geluiden binnen. Uit een steekproef onder hun leden blijkt dat van de kinderopvangorganisaties die dagopvang aanbieden 74 procent al te maken heeft met een terugloop van de vraag. Bij kinderopvangorganisaties die buitenschoolse opvang (bso) verzorgen, is dit 80 procent. Van de kinderopvangorganisaties die bso aanbieden, geeft 12 procent aan dat ouders contracten volledig opzeggen, onder meer door de aangekondigde kabinetsmaatregelen. Bij dagopvang gaat het om 6 procent.

Directeur Lex Staal van de de brancheorganisatie zegt dat hij in gesprek blijft met het ministerie, ook nu de bezuinigingen vastliggen: „We willen onder de aandacht brengen dat dit kabinet kinderopvang ziet als een arbeidsmarktinstrument, maar door de bezuinigingen juist het tegenovergestelde signaal afgeeft: er zal minder arbeidsparticipatie zijn van vrouwen die nu met een klein contract werken.”

Sociale Zaken benadrukt dat niet alle ouders die zich misschien terugtrekken uit de betaalde kinderopvang, zullen stoppen met werken. „Zij kunnen ook opvang binnen hun sociale omgeving zoeken”, aldus een woordvoerder.

Jellesma van BOinK moet er van zuchten. „Bij opa en oma zeker? Dat is nog zo’n sprookje waar het kabinet in gelooft: dat grootouders allemaal op de hoek van de straat wonen en klaar zitten om op hun kleinkinderen te passen. Alsof zij niet zelf werken, of vaak op reis zijn.”

De vakcentrale FNV bood vandaag in de Tweede Kamer een petitie aan met de uitslagen van een enquête onder ouders met kinderen in de opvang. „Wij maken ons grote zorgen over de gevolgen van deze bezuiniging voor de arbeidsparticipatie”, zegt Linda Rigters van de FNV. „Uit de enquête blijkt dat ouders de bezuinigingen van 2012 nog nét kunnen opvangen. Maar als er in 2013 verder wordt gekort, geeft 40 procent aan minder te gaan werken. En 15 procent van de ondervraagden denkt er zelfs aan om helemaal te stoppen. Er zullen dus wel degelijk gevolgen zijn voor de arbeidsparticipatie, ook al beweert Kamp van niet.”

    • Bart Funnekotter