Tekort hsl blijkt 1 miljard

Het oplossen van de financiële problemen met de hogesnelheidslijn (hsl) kost 1 miljard en geen 390 miljoen euro, zoals minister Schultz (Infrastructuur, VVD) zei. Dat blijkt uit haar brief van aan de Tweede Kamer. Vandaag verdedigt Schultz haar begroting in de Kamer.

Schultz maakte afgelopen vrijdag bekend dat de hsl deel gaat uitmaken van het intercitynet. De NS mag daar ook na 2015 blijven rijden. Schultz zei toen dat de oplossing haar begroting 390 miljoen euro kost. „De dreiging was dat het wel 2,4 miljard zou kosten, dat hebben we terugonderhandeld tot 390 miljoen. Dat scheelt 2 miljard. Dat is goed voor de belastingbetaler”, zei ze. Dat geld komt uit het Infrastructuurfonds en gaat ten koste van toekomstige projecten. Lopende projecten komen niet in gevaar, aldus de minister.

Maar uit Schultz’ brief blijkt dat de schade voor de schatkist veel groter is. Naast de 390 miljoen die Schultz op haar begroting afboekt, draagt ook het ministerie van Financiën 200 miljoen bij. Daarnaast past Schultz een boekhoudkundige truc toe. Ze rekent 400 miljoen aan toekomstige opbrengsten (2025 tot en met 2028) van de hsl alvast mee in haar rekensom, terwijl die jaren buiten de concessieperiode vallen.

D66-Kamerlid Kees Verhoeven zegt dat Schultz „op onverstandige en eigenaardige wijze heeft gecommuniceerd” over de oplossing die haar voor ogen staat. Hij spreekt van een „rare rekensom, die de oplossing rooskleuriger voorstelt dan hij is. Dit kost de belastingbetaler 1 miljard euro. Wees daar dan eerlijk in. We weten dat de hsl een diepe put is, maar we hopen dat we die eindelijk kunnen dichtgooien.”

CDA-Kamerlid Maarten Haverkamp spreekt van „een enorm gegoochel met getallen en cijfers. Het lijkt wel balletje-balletje. Ik ga dit nu niet afvinken.” Hij wil dat het eigen onderzoeksbureau van de Kamer onderzoek doet naar de juiste cijfers zijn en welke scenario’s mogelijk zijn. Volgens een woordvoerder van Schultz is dit „de minst slechte” oplossing. „Alternatieven pakten negatiever uit voor de schatkist, voor de reizigers, of voor beiden.”

Maar met haar oplossing om toekomstige opbrengsten alvast in te boeken, neemt ze een voorschot op een onzekere toekomst. Het is de vraag of de hsl na 2025 het ingeboekte bedrag oplevert. Wie betaalt straks 30 procent extra voor de snelle Fyra tussen Amsterdam en Rotterdam als daar tegelijkertijd ook intercity’s overheen rijden, zoals NS van plan is? Werkt dat exploitatiemodel wel?

Daarbij mogen de Nederlandse Spoorwegen nu nog een toeslag van 65 procent voor de Fyra vragen, dus de inkomsten per reiziger zullen sowieso dalen. NS heeft wel met Schultz afgesproken garant te staan voor het rijden van de snelle trein. Niet alleen in de nieuwe concessieperiode 2015-2025, maar ook de komende jaren voordat die concessie ingaat.

Het bedrag dat NS voor de hsl-concessie moet betalen, wordt verlaagd tot 101 miljoen euro per jaar. Daarnaast moet NS straks 80 miljoen bijdragen voor het hoofdrailnet; nu is dat nog 30 miljoen. Bij elkaar betaalt NS dus 181 miljoen per jaar voor het hoofdrailnet inclusief hsl. Dat forse bedrag „moeten we allemaal maar bij elkaar zien te verdienen”, zei NS-directeur Bert Meerstadt vorige week. „Het zijn lange en zware onderhandelingen geweest. Wij kunnen niet veel meer opbrengen dan dit.”

In 2001 werd afgesproken dat NS 148 miljoen euro per jaar zou betalen voor de hsl. NS wilde de hsl zó graag hebben dat zij voor de concessie vele malen hoger bood dan verwacht. Het leidde tot grote financiële problemen. Zonder ingrijpen van Schultz zou High Speed Alliance, het consortium van de NS en KLM dat de hsl exploiteert, half 2012 failliet zijn. Dat zou 2,4 miljard euro kosten. Het afgelopen jaar liepen de verliezen op tot bijna vier ton per dag.