Tahrirplein zet zich schrap voor confrontatie

Duizenden betogers tegen het legergeweld werden vandaag verwacht in Kairo. Kunnen de verkiezingen van 28 november wel doorgaan?

A protester climbs a burned building to rescue residents trapped by fire, during clashes with police in Cairo November 21, 2011. REUTERS/Goran Tomasevic (EGYPT - Tags: POLITICS CIVIL UNREST) REUTERS

Het begon op zaterdagochtend met een poging tot een zitdemonstratie door een handvol betogers. Vier dagen later is het protest op en rond het Tahrirplein in Kairo uitgegroeid tot een politieke crisis zoals Egypte die niet meer heeft gekend sinds de opstand die begin dit jaar president Hosni Mubarak ten val bracht.

Gisteravond stroomden opnieuw tienduizenden betogers samen op het Tahrirplein. Intussen zochten de nieuwe politieke krachten in Egypte koortsachtig naar manieren om zich te positioneren ten opzichte van de nieuwe protestbeweging tegen het militaire bewind, dat de afgelopen negen maanden aan de macht is geweest.

Nadat eerder al minister van Cultuur Emad Abu Ghazi ontslag had genomen uit protest tegen het optreden van de ordediensten bood gisteren premier Essam Sharaf het ontslag van de voltallige regering aan. Die regering had niet heel veel te zeggen omdat ze altijd ondergeschikt was aan het leger, maar het ontslag creëert wel een probleem van wettelijke legitimiteit op een moment dat het land zich voorbereidt op parlementsverkiezingen. Die moeten 28 november van start gaan. De regering blijft voorlopig wel de lopende zaken afhandelen.

De legerleiding heeft officieel nog niet gereageerd op het ontslag maar heeft wel opgeroepen tot een nationale dialoog om uit de huidige crisis te geraken. Het leger beloofde ook een grondig onderzoek naar de oorzaken en de toedracht van het geweld van de laatste dagen. Afhankelijk van de bron zijn sinds vrijdag al 23 tot 33 doden gevallen, en bijna tweeduizend gewonden.

Ook werd een wet goedgekeurd die ex-leden van de NDP van Mubarak uitsluit van deelname aan de verkiezingen. Dat was een belangrijke eis van de betogers. Vorige week nog oordeelde een rechtbank dat ex-NDP’ers wel mochten meedoen aan de verkiezingen.

Op de achtergrond speelt steeds meer de vraag of de parlementsverkiezingen onder deze omstandigheden nog wel kunnen doorgaan. Een aantal partijen heeft de campagne al opgeschort in verband met het geweld. Maar Abdelmuz Ibrahim, de voorzitter van de kiescommissie, zei gisteren dat er geen sprake kan zijn van het uitstellen van de verkiezingen. Veldmaarschalk Tantawi, het de facto staatshoofd van Egypte, heeft laten weten dat hij persoonlijk garant staat voor het doorgaan van de stembusslag.

Wie daar ook achter staan zijn de Moslimbroeders, de belangrijkste fundamentalistische politieke partij. De Partij voor Vrijheid en Rechtvaardigheid, de nieuwe politieke partij van de Moslimbroeders, voert al maanden intensief campagne en iedereen is het erover eens dat zij het erg goed gaat doen bij de kiezers. Daardoor bevinden de Moslimbroeders zich in dezelfde benarde positie als in januari. Net zoals toen hebben veel individuele leden zich bij het protest op het Tahrirplein gevoegd terwijl de partijleiding aan de kant blijft staan.

De Moslimbroeders waren vrijdag wel van de partij op de grote betoging tegen het leger, en de partij wil nog steeds dat het leger sneller afstand doet van de macht dan gepland. Maar vanochtend verspreidde zij een mededeling die er niet om loog. De Broeders vragen nog steeds dat de ordetroepen zich van straat terugtrekken, maar ze zeggen nu dat „wij niet meer zullen deelnemen aan betogingen die tot nog meer confrontatie en spanning kunnen leiden”.

De partij weet goed dat het Tahrirplein lang niet heel Egypte vertegenwoordigt, en dat een meerderheid van de bevolking nu vooral stabiliteit wil. Nu de Moslimbroederschap, na bijna een eeuw in de illegaliteit, eindelijk de kans krijgt om ook politiek mee te spelen wil zij die kans vooral niet laten schieten. De partij doet vandaag mee aan een dialoog tussen de politieke partijen en de legerleiding.

De terugtrekking van de Moslimbroeders is een zware klap voor de protestbeweging. In februari waren de Moslimbroeders zowel politiek als op het plein een belangrijke factor voor het succes van de anti-Mubarakbeweging.

Een coalitie van meer dan dertig organisaties heeft voor vandaag opgeroepen tot een nieuwe miljoenenmars naar het Tahrirplein. Het gaat vooral om bewegingen die de revolutionaire jeugd vertegenwoordigen, aangevuld met de salafisten, de radicale moslims die de onwaarschijnlijke nieuwe bondgenoten zijn geworden van de Tahrir-activisten.

Die salafisten zijn een welkome aanvulling nu de Moslimbroeders zijn weggevallen. Maar het creëert wel een gevaarlijke situatie op het Tahrirplein.

De protestbeweging daar bestaat nu voornamelijk uit mensen die het leger liever kwijt dan rijk is, en die door hun onderlinge verdeeldheid relatief weinig politiek gewicht hebben. Dat geeft leger en politie mogelijk minder reden om zich terughoudend op te stellen.