Tabloids leven in de jaren 50

Gisteren verschenen de eerste slachtoffers van het Britse afluisterschandaal voor de rechter.

Ze vertelden hoe ze waren opgejaagd door de pers.

„Ik was collateral damage.” Wie nog twijfelde aan hoe ver de Britse tabloid News of the World ging in zijn poging informatie te vergaren door telefoons af te luisteren, deed dat gisteren zeker niet meer na deze woorden van journalist Joan Smith.

Ze getuigde in de Royal Courts of Justice in Londen voor rechter Brian Leveson, die het officiële onderzoek leidt naar de relatie tussen pers en politiek. Hij zal de regering-Cameron adviseren of en hoe de media moeten worden gereguleerd. Gisteren hoorde Leveson voor het eerst de slachtoffers van het afluisteren.

In tegenstelling tot de andere vier getuigen gisteren – acteur Hugh Grant, advocaat van voetbalspelers en beroemdheden Graham Shear, en de ouders van het vermoorde meisje Milly Dowler – is de 58-jarige Smith geen Bekende Brit te noemen, iemand over wie sappige verhalen zijn te verwachten of slachtoffer is van een misdaad. Ze is niet iemand over wie duidelijk is dat haar verhaal „in het algemeen belang” gepubliceerd moet worden. Ze is een onderzoeksjournalist, columnist voor onder andere The Independent en The Times, en mensenrechtenactivist. Ze schrijft vooral over feminisme.

Maar ook zij kreeg dit voorjaar bezoek van een politieman. Hij liet haar aantekeningen zien uit het notitieblok van privédetective Glenn Mulcaire, die in opdracht van News of the World voicemailberichten afluisterde. Zwart op wit stonden daar haar naam, telefoonnummers en transcripties van gesprekken die ze had gevoerd met haar ex-partner. Dat was oud-staatssecretaris Denis MacShane, wiens 24-jarige dochter in 2004 verongelukte bij een parachutesprong. Vanaf dat moment volgde Mulcaire Smith. „Dit kan dus iedereen overkomen. Iedereen in de kennissenkring van iemand die de interesse van de tabloids heeft gewekt”, zei ze.

En terwijl Smith en MacShane hun relatie niet verborgen, werd daarover in de media volop gespeculeerd. „De tabloids leven in de jaren vijftig, waarin een man en vrouw moeten trouwen en getrouwd moeten blijven. Alles wat buiten dat kader valt, zoals samenwonen of homoseksuele relaties, is een verhaal”, zei Smith. En: „Tabloidjournalisten zijn als kinderen die net tot hun eigen verbazing hebben ontdekt dat hun ouders seks hebben. Ze kunnen het niet laten om mee te gluren.” „Wat een f*ing onzin”, fluisterde een tabloidjournalist hoorbaar.

Ook de andere getuigen vertelden hoe ze waren opgejaagd door de tabloids, en niet alleen doordat hun telefoons waren afgeluisterd.

Hugh Grant gaf toe dat de mediabelangstelling „helemaal te verwachten” was toen hij in 2004 in Los Angeles werd gearresteerd nadat hij orale seks had gehad met een prostituee. Maar dat zijn medische gegevens tot tweemaal toe werden gepubliceerd, of dat foto’s van zijn flat in de krant kwamen nadat er was ingebroken „heeft niets met Britse fatsoenlijkheid te maken”.

Advocaat Robert Jay, die namens rechter Leveson de getuigen ondervraagt, probeerde het nog even met: „Maar dat verhaal over toen u bij de Eerste Hulp belandde, was toch een vriendelijk verhaal?” Grant werd door de Sun en Daily Express gecomplimenteerd omdat hij niet voordrong en geen ‘divagedrag’ vertoonde. Grant: „Dat is een klassieke tabloidtruc: je schendt iemands privacy, maar kleedt het aardig aan om te voorkomen dat je wordt aangeklaagd.”

Grant voerde, sinds hij in 1994 met Four Weddings and a Funeral doorbrak, tientallen rechtszaken tegen journalisten. Vorige week nog legde een rechter de pers een dwangbevel op om te voorkomen dat Grants twee maanden oude baby en diens moeder nog verder lastig zouden worden gevallen. Hij vertelde dat die angst om zijn kind bloot te stellen aan de media-aandacht ook de reden was geweest dat hij niet in het ziekenhuis bij de bevalling aanwezig was.

Pijnlijk om aan te horen was gisteren vooral de getuigenis van Bob en Sally Dowler, de ouders van het vermoorde meisje Milly. Sally vertelde hoe ze in de weken na de verdwijning van haar dochter in 2002 steeds maar naar haar dochters mobiel belde, in de hoop dat Milly die zou opnemen. Maar hoe meer bezorgde boodschappen ze achterliet, hoe voller het antwoordapparaat raakte. De mechanische stem van het telefoonbedrijf die meldt dat de voicemailbox vol is, klonk al snel.

Sally: „Opeens hoorde ik háár stem weer die vraagt of je een bericht wil achterlaten. ‘Ze leeft, ze leeft’, riep ik.” Dat bleek niet zo te zijn. Detective Mulcaire luisterde de voicemails af en had berichten gewist.

Het onderzoek van Lord Leveson zal nog enkele maanden duren.