Na anderhalf jaar zonder regering heeft België steeds minder kansen

De meest veelbelovende formatiepoging tot nu toe, onder leiding van Elio Di Rupo, lijkt mislukt. België vreest Griekse toestanden.

PS chairman and royal formator Elio di Rupo leaves the Royal Castle in Ciergnon after an audience with Belgium's King Albert II on November 21, 2011. The politician tasked with forming a new Belgian government, Elio Di Rupo, offered to resign today from coalition talks following a deadlock over budget cuts, the royal palace said. Belgium's feuding political parties failed to seal a coalition deal today, leaving the eurozone nation without a government for 526 days amid a split over budget cuts needed to soothe jittery markets. AFP PHOTO / BELGA / JOHN THYS ***BELGIUM OUT*** AFP

Een voor een rijden de Belgische partijvoorzitters vandaag naar de Ardennen. Op zijn kasteel in Ciergnon moet koning Albert, die herstellende is van een neusoperatie, zich wéér bemoeien met de politieke crisis in zijn land – 528 dagen na de verkiezingen.

De meest veelbelovende formatiepoging tot nu toe, onder leiding van de Franstalige socialist Elio Di Rupo, leek gisteren mislukt te zijn. Di Rupo bood zijn ontslag aan: de zes onderhandelaars konden het niet met elkaar eens worden over een begroting voor 2012.

Vooral de Vlaamse liberalen eisten dat de aanstaande regering meer zou bezuinigen dan Di Rupo had voorgesteld. En dat de arbeidsmarkt ingrijpender zou worden hervormd.

Zo laat België opnieuw zien dat de politieke crisis altijd nog erger kan: net nu de financiële markten het land weer beginnen te wantrouwen, en de Europese Commissie eist dat de begroting half december klaar is – en goedgekeurd door het parlement – houdt de koning politieke consultaties alsof er sinds de verkiezingen van juni 2010 nauwelijks iets is veranderd.

Er is wel veel veranderd: door alle eerdere mislukkingen zijn er steeds minder mogelijkheden voor een oplossing. Bart De Wever van de Vlaams-nationalistische N-VA, de grote winnaar van de verkiezingen die niet meer meedoet aan de onderhandelingen, kwam gisteren met het idee van een noodregering – maar dan zonder de Franstalige socialisten. Die zullen België volgens hem „op de weg van Griekenland” zetten.

Uit zijn mond was het een bijzonder voorstel: de N-VA, die streeft naar het einde van België, zou het land nu willen redden? Want over een andere inrichting van de Belgische staat, met meer zelfstandigheid voor Vlaanderen en Wallonië, zou het dan even niet meer hoeven gaan. De Wever zei: „Als het huis in brand staat, moet het stel dat erin woont eerst de brand blussen, ook als ze in scheiding liggen.”

De Vlaamse liberalen, die nu vooral de schuld krijgen van de nieuwe crisis, wilden van De Wevers voorstel gisteravond nog niets van weten. Zij blijven volhouden dat ze willen onderhandelen en dat een akkoord mogelijk is.

De leider van de Vlaamse liberalen, Alexander De Croo, zei dat hij stomverbaasd was geweest toen Di Rupo gistermiddag opeens opstond van de onderhandelingstafel om naar de koning te gaan.

Maar ook De Croo zal hebben geweten dat Di Rupo al politie bij zich had om snel op het kasteel van de koning te kunnen zijn. Hij had ook geen trui aan, zoals de afgelopen dagen. Di Rupo vond zelf dat hij al veel had toegegeven aan de liberalen door minder belastingen voor te stellen en extra te bezuinigen.

De vakbonden dreigden al met stakingen, Di Rupo wist dat hij voor zijn eigen achterban niet veel verder kon gaan.

Maar hoe serieus was zijn ontslag? Na de zomer, toen de onderhandelingen over een staatshervorming voor België leken vast te lopen, had Di Rupo de koning al eens laten terugkomen van zijn vakantie in Frankrijk, omdat de formatie mislukt zou zijn. Dat zette de partijen die aan het onderhandelen waren onze zware druk.

De koning kwam voor niets terug, het aanstaande ontslag van Di Rupo leek in scène te zijn gezet. Hij bereikte er wel een akkoord mee over het kiesdistrict Brussel-Halle-Vilvoorde, dat België al tientallen jaren politiek verdeelt, en over een andere financieringswet, die de verdeling van het geld over de deelstaten regelt.

Er waren gisteren meteen analisten en politici die dachten dat Di Rupo nog eens zo’n theaterstuk aan het opvoeren was.

Want wie wilde op zijn geweten hebben dat België financieel aan de rand van afgrond terecht komt?

De Standaard opende vandaag met: ‘Pokeren op de rand van de vulkaan’. De druk zou nu weleens zo groot kunnen worden dat de zes onderhandelaars over een paar dagen misschien toch tot een akkoord komen over een begroting. Di Rupo zou de dreiging ook meteen kunnen gebruiken om zijn eigen achterban ervan te overtuigen dat hij niet anders kan dan nog wat meer toegeven aan de liberalen.

De krant Le Soir kopte met ‘Un Pays Brisé’, een land in stukken, waar vooral Franstalig België zo bang voor is.

De crisis over de begroting gaat over een klassieke links-rechts-tegenstelling. Maar die is er ook in het land zelf: in Wallonië zijn de socialisten van Di Rupo de grootste partij, in Vlaanderen is het de N-VA, die Vlaams-nationalistisch maar ook rechts-liberaal is. Volgens de N-VA wil Di Rupo alleen zijn eigen werklozen beschermen, Franstaligen vinden dat Vlamingen vooral aandacht hebben voor werkgevers.

De Vlaamse sociaal-democraat Johan Vande Lanotte, direct betrokken bij de onderhandelingen, zei gisteren op de radio dat Di Rupo volgens hem geen toneel speelde. Volgens hem zijn er serieuze ‘breuken’ aan het ontstaan tussen de zes partijen die onderhandelen, de Vlaamse en Franstalige liberalen, de Vlaamse en Franstalige socialisten, de Vlaamse christen-democraten en de Franstalige conservatieven.

„Di Rupo zal de komende dagen veel tijd moeten steken in het weer bijeen brengen van mensen”, zei Vande Lanotte. „Want als je een kleine barst laat groeien, wordt het snel een grote en is de vaas kapot.”

Van koning Albert is bekend dat hij zich enorm opwindt over de langdurige politieke crisis in zijn land. In een televisietoespraak afgelopen zomer hield hij zijn woede erover nauwelijks onder controle.

De koning heeft de onderhandelaars gisteren opgeroepen tot „bezinning”.

    • Petra de Koning