Gooi deze krant weg

Een paar weken geleden sprak ik de directeur van een grote Nederlandse bank. Het ging over politici, maar tussendoor vertelde hij dat „iedereen natuurlijk weet welke banken op omvallen staan”.

Met iedereen bleek hij collega-bankiers te bedoelen. Ik vroeg hem welke banken dan aan het omvallen zijn. Dat kon „iemand in zijn positie” helaas niet zeggen.

Als de inside informatie van de medebankiers via de media verspreid wordt, zet je een proces in werking dat tot werkelijk omvallende banken leidt. Dan dreigen er ook banken meegesleurd te worden die eigenlijk gezond zijn.

Vervolgens sprak ik (ik spreek nog wel eens iemand) een professor van een universiteit. Zij vertelde dat veel universiteiten een persvoorlichter in dienst hebben die onder andere als taak heeft om bij elke promotie een persbericht rond te sturen. Ze was er niet zo blij mee, want „de inhoud van een persbericht moet opvallen en een promovendus heeft, zeker voor een leek, niet altijd iets opvallends te melden. Wetenschap gaat meestal over heel genuanceerde of ingewikkelde zaken.”

Een voorlichter wordt afgerekend op de aandacht die hij genereert. Hetzelfde geldt voor de media waar hij zijn persberichten naartoe stuurt. Veel promoties moeten dus ‘opgepimpt’ worden door de voorlichter. Wetenschapsjournalisten weten dit, maar ook zij moeten zorgen dat serieuze inhoud voorzien wordt van een pakkende vorm. Je kunt niet vermijden dat de inhoud zich dan moet aanpassen aan de vorm.

In augustus en september sneuvelden er nogal wat autoruiten. Toen eenmaal de naam snelwegschutter was bedacht, verschenen er dagelijks berichten over sneuvelende ruiten.

De berichten verdwenen even plotseling als de poema’s of andere exotische dieren die traditioneel in de zomer gespot worden. Was de munitie van de snelwegschutter op? Was hij ermee opgehouden? Of bestond de snelwegschutter helemaal niet en had iemand verkeerde conclusies getrokken uit statistieken over sneuvelende autoruiten? Het onderzoek loopt nog, maar nu de media wat anders te doen hebben, hoor je er niemand meer over.

Dus?

Als mediaconsument kun je niet weten wat je niet verteld wordt. Aan de fantastische Ajax-opera kun je zien wat er gebeurt als alle media-ego’s de sluizen wat verder openzetten. Plotseling stromen er allerlei (zogenaamde) feiten en halve waarheden over straat. De context wordt erbij verzonnen. Of je wordt geacht dat zelf te doen. Het verschaft geen inzicht, maar nog veel meer ruis.

Je hebt dus niet zoveel keuze als mediaconsument. Je kunt zoveel mogelijk media volgen. Zodat je kunt fantaseren over wat je allemaal niet verteld wordt. Je kunt ook zoveel mogelijk de media vermijden. Dan weet je ook niet wat je niet weet, maar hou je wat meer tijd over. Als ik jou was, zou ik deze krant nu weggooien.

Raoul Heertje

Raoul Heertje is stand-up comedian en schrijft over mechanismen in de media.

    • Raoul Heertje