Gaan we liggen, of jagen we de beer weg?

Moet minister De Jager nu extra bezuinigen of niet? Vorige week begon het op de financiële markten plots te schemeren voor Nederland, toen bleek dat de economie in het derde kwartaal was gekrompen en het renteverschil met Duitsland plotseling zorgelijk ver opliep. De 0,61 procentpunt waarop dat verschil nu voorlopig stabiliseert is kinderspel vergeleken met wat andere eurolanden doormaken. Maar toch: we waren, in de geest van Austin Powers, de Mini-me van Duitsland, en boven elke verdenking van de financiële markten verheven. En dat zijn we nu niet meer.

De vraag of er door het kabinet extra bespaard moet worden, hing al sinds Prinsjesdag boven het Binnenhof. Het CPB voorspelde toen een economische groei van nog maar 1 procent in 2012. Daardoor zou het begrotingstekort weliswaar verder teruglopen maar – met 2,9 procent van het bbp – maar wel afdwalen van het pad naar begrotingsevenwicht dat het kabinet wenst te bewandelen.

Volgende maand komen de nieuwe korte-termijnramingen van het CPB. Het moet vreemd lopen als de verwachte economische groei voor volgend jaar niet verder naar beneden wordt bijgesteld, en het begrotingstekort dus omhoog. Wat zou de minister moeten doen?

Extra bezuinigen is onverstandig, zo werd op de derde dinsdag van september door veel economen al geconcludeerd. De kans bestaat dat bezuinigingen, onder de huidige omstandigheden, de groei verder drukken. En in dat geval daalt het begrotingstekort er niet door, maar kan zelfs stijgen. Die onwelkome spiraal, waarin we Zuid-Europa vandaag de dag enthousiast dwingen, doen we onszelf uiteraard liever niet aan.

Abrupt 4 miljard besparen op ontwikkelingshulp, zoals de PVV dit weekeinde meteen voorstelde, is los van morele en politieke overwegingen best interessant – als het überhaupt technisch mogelijk zou zijn. Niemand weet precies hoeveel van het budget van Ontwikkelingssamenwerking, direct en indirect, in Nederland zelf neerslaat. Zou het kunnen dat hierop bezuinigen ook slecht is voor onze eigen economie. Dat zou tegelijk het cynisme over de effectiviteit van de hulp bevestigen, én een argument zijn om er uit eigenbelang vooral niet mee te stoppen. Een stevig geval, kortom, van Freakonomics.

Er is afgezien daarvan nóg een reden voor De Jager om, als het even kan, niet halsoverkop te bezuinigen. Nederland wankelt een beetje op de financiële markten. Wat zou nu op dit moment sterker overkomen: extra saneren om daarmee aan ‘de markt’ te tonen dat je je uiterste best doet om, alstublieft, niet ongenade te vallen? Of juist geen ontzag tonen en doorgaan op de ingeslagen weg?

Wat er op dit moment op de markt gebeurt, is genoeglijk bekend. De staatsschuld van een euroland wordt gedumpt, de effectieve rente stijgt, de toekomstige rentelast gaat omhoog, en het begrotingstekort loopt dan op, en dus wordt de staatsschuld gedumpt. Maar stel nu dat het waar is dat extra bezuinigingen onder de huidige omstandigheden eigenlijk contraproductief zijn. Onder die omstandigheden is bezuinigen een knieval voor de markt die geheel verkeerd kan uitpakken.

Denk bij de markt aan een beer. Het schijnt dat als je in de wouden van Canada een zwarte of bruine tegenkomt, je het best met wilde armgebaren te werk kan gaan en je vooral niet onderdanig moet opstellen. Stuit je daarentegen op een grizzly, dan moet je juist vooral géén stennis maken en je dood houden op de grond. De juiste berentaxonomie kan het verschil betekenen tussen leven en dood. Een beetje Jager moet weten welk dier er nu grommend voor hem staat.

Maarten Schinkel

    • Maarten Schinkel