Een links geweten in en na het Elysée

Necrologie

Zij deelde het leven van de Franse president François Mitterrand. Ze was voor veel Fransen een politieke ster.

Tot het einde van haar leven bleef Danielle Mitterrand een verzetsvrouw. De weduwe van de Franse president François Mitterrand, die afgelopen nacht op 87-jarige leeftijd overleed in Parijs, verbaasde zich er vorige maand in haar laatste interview nog over dat de wereldwijde beweging van les indignés zo weinig weerklank kreeg in Frankrijk, het land van Stéphane Hessel, de inspirator van het verzet.

Zelf zei ze dat het ‘rauwe kapitalisme’ op zijn laatste benen liep. Met haar stichting France-Libertés zette ze zich in voor de zwakkeren in de maatschappij, en niet alleen in Frankrijk. Bescherming van de mensenrechten en toegang tot drinkbaar water voor iedereen werden de grote strijdpunten van haar stichting, dit jaar een kwarteeuw oud. „Mijn linkse geweten”, zo noemde president Mitterrand haar. Martine Aubry van de Socialistische Partij eerde haar vanochtend als het geweten van heel links Frankrijk.

Danielle Gouze werd in oktober 1924 geboren in Verdun, in een politiek geëngageerd, links gezin. Haar vader Antoine, vrijmetselaar, werd aan het begin van de oorlog ontslagen als schoolhoofd door het Vichy-regime, omdat hij weigerde een lijst van Joodse leerlingen te overhandigen. Danielle en haar zus belandden haast automatisch in het verzet. Daar leerde Danielle verzetstrijder ‘Morland’ kennen. Enkele maanden later huwden ze, in oktober 1944. Nog tijdens het bruidsmaal vertrokken ze samen naar een politieke bijeenkomst met oude krijgsgevangenen. De politiek zou altijd deel uitmaken van hun huwelijk.

Als presidentsvrouw (1981-1995) weigerde ze een protocollaire functie aan te nemen. Ze maakte haar eigen reizen en legde haar eigen accenten, vooral in de Derde Wereld. Ze verdedigde de Koerden, raakte bevriend met Fidel Castro en bracht haar echtgenoot meer dan eens in verlegenheid. Zo weigerde ze mee te reizen naar Marokko, omdat dat land de mensenrechten niet eerbiedigde, en nodigde ze de dalai lama uit naar Parijs om hem een prijs te overhandigen. Danielle Mitterrand spaarde de Franse politiek niet, ook niet als haar man daardoor in de problemen kwam. De ‘cohabitation’ met de rechtse premier Chirac in de jaren tachtig vond ze helemaal niets.

Ook na de dood van Mitterrand bleef ze kritisch over de Parti Socialiste. Toen de socialistische kandidaat Jospin in april 2002 in de eerste ronde van de presidentsverkiezingen werd uitgeschakeld door Jean-Marie Le Pen, zei ze breed glimlachend op tv dat extreem-links wel een goede score had behaald. De leiding van de huidige PS vond ze in oktober „te weinig socialistisch”.

Op persoonlijk vlak maakte ze indruk door Mazarine, de buitenechtelijke dochter van haar man, op zijn begrafenis letterlijk in de armen te sluiten. Danielle Mitterrand heeft gevraagd niet te worden begraven bij de oud-president in Jarnac, maar bij haar ouders in Cluny.