Het publiek schreeuwt om zielige liedjes

Crossing Border is een festival voor contemplatieve folkmuziek en literatuur. De editie van dit jaar was uitstekend, met Spinvis en Dyzack als uitschieters.

Of we een oude bekende wilden horen of nog een zielig liedje, vroeg de Haagse singer-songwriter Dyzack. De reactie was een merkwaardige bede, want het publiek scandeerde „Zielig! Zielig! Zielig!” Dyzacks Schotse collega Ed Sheeran bedankt zijn luisteraars diverse malen voor de beleefde stilte in de zaal. De houding en reactie karakteriseren niet alleen de toeschouwers, maar ook Crossing Border zelf: een oase van beschaafd cultureel plezier.

Het concert van Dyzack was één van de hoogtepunten op deze uitstekende editie van het festival dat muziek en literatuur mengt. Tussen het overtal aan niet onaardige, maar evenmin verbluffende folkacts imponeerde de gedreven Dyzack met zijn explosieve gitaarspel, vaak pauzerend na een slag om zijn melancholieke stemgeluid de ruimte te geven. Het was een concert dat vroeg om geconcentreerde aandacht, ook omdat hij de liedjes zong van zijn laatste album over de zelfmoord van zijn vader in zijn jeugd. Tussen de wolken ben je nu, zong hij melancholiek in Faded to soul. Soms waren de nummers bluesy, door de mondharmonica, soms ruig, maar steeds van grote schoonheid.

Een andere Nederlander die betoverde was Spinvis, die een verrassend rockend geluid liet horen. De veelgelaagde liedjes van het nieuwe album kregen een dynamische uitvoering, met knerpende cello, speelse percussietikjes en smeuïge koortjes. Erik de Jong is beter gaan zingen, zelfbewuster, binnen de grenzen van de flegmatieke fluisterzang die zijn songs hun smoel geven.

De Jongs nieuwe teksten zijn andermaal van grote poëticale pracht. De spookachtige versie van Club Insomnia werd gedragen door de stokregel „Ik had oogcontact van het eenzaamste soort” – een regel die discobezoek tot zijn kern terugbrengt. Oostende klonk door de dodelijk laconieke observaties als het popliedje dat Charlotte Mutsaers over haar woonplaats had willen schrijven.

Op voorhand de meest aandacht trekkende schrijver was Elmore Leonard, de Amerikaanse misdaadauteurs, naar wiens bestsellers inmiddels zo’n twintig films zijn gemaakt. Met zijn zoon Peter vormde hij een cabaretesk duo: een vat vol oneliners en anekdotes, waarvan ze er enkelen waarschijnlijk al jaren vertellen, zoals over kleine Peter die thuis de telefoon opnam en een grommende Clint Eastwood aan de lijn kreeg.

Elmore liet weten dat zijn boeken bestaan bij de gratie van de bijzondere toon van de hoofdpersoon die het verhaal vertelt. Wij vullen onze verhalen met dialogen, voegde zijn zoon toe, niet met auteurstekst of beschrijvingen. Hij citeerde een fameus gezegde van zijn vader: „If it sounds like writing, I rewrite it.”

Een verhaal bedenken doet hij gaandeweg het schrijven, zei Elmore. „In wezen doen mijn personages de eerste honderd bladzijdes auditie. En dan haal je de cut, of niet. Dan word je neergeschoten.”

Wie geluk had en de Koninklijke Schouwburg op hoog tempo doorkruiste kon nog meer memorabele optredens meemaken. De Chinese auteur Chan Koonchung vertelde aanstekelijk over zijn dystopische roman De vette jaren, met als meest prikkelende uitspraak dat China een „voor 90 procent vrij land” is. De al genoemde Sheeran was handig met zijn loop-pedaal, waarmee hij als human beatbox een ritme inspeelde, dat hij direct gebruikte om op gloedvolle wijze een folkliedje overheen te zingen. Of onnavolgbaar snel te rappen, inclusief stukjes 50 Cent.

Cultheld Gavin Friday speelde zijn glorieuze liedjes zo intens mogelijk, maar kampte met geluidsproblemen en een onwillige stem. Zijn exuberante showgevoel werd een avond later driewerf overtroffen door een jongere generatie: New Romantic Patrick Wolf, die danste en door zijn kuif streek alsof hij auditie deed voor Spandau Ballet. Wolfs theatrale liedjes hinten naar de jaren tachtig, terwijl Friday eerder inspiratie vindt in de decennia voor de oorlog. Alles bij Wolf leek op volle kracht vooruit te gaan, maar hij besloot zijn set te eindigen „met een stil nummer dat ons zou deprimeren”. Wolf wist hoe het hoort op Crossing Border.