Een Galiciër, berekend op slecht weer

Na de energieke veertigers González, Aznar en Zapatero krijgt Spanje nu een 56-jarige als premier die opvalt door zijn uithoudingsvermogen in de politiek. Ook bij tegenslag.

Mariano Rajoy, de nieuwe premier van Spanje, uit Galicië komt, is niet zonder betekenis, vertelt zijn zus Mercedes bij een kop koffie in Madrid. De mensen uit die regenachtige regio in het Noordwesten zijn maar moeilijk te peilen, vinden veel Spanjaarden. Kom je een Galiciër tegen op de trap, luidt het gezegde, dan weet je nooit of hij naar beneden komt of juist omhoog gaat. En een vraag beantwoordt een Galiciër vaak met een tegenvraag.

Rajoy (56) geldt als een typische gallego. „We leven daar aan het eind van de wereld. Met verschrikkelijk slecht weer”, legt Rajoys zus uit. „Dat maakt Galiciërs wantrouwig en voorzichtig. Wij weten dat niemand ons iets cadeau geeft.”

Rajoy kreeg de nodige tegenslagen te verwerken tijdens zijn lange politieke carrière. Hij leed verkiezingsnederlagen in 2004 en 2008, waarna binnen de PP aan zijn leiderschap werd getwijfeld. In rechtse media werd hij veel beschimpt. Was deze weinig mediagenieke, gematigde, verlegen man met baard de juiste om het land terug te veroveren op links?

Maar Rajoy bleef wonderwel overeind. „De Partido Popular is misschien nog wel lastiger te regeren dan Spanje zelf”, zegt Graciano Palomo, PP-kenner en auteur van de eerste grote biografie over Rajoy, El Hombre Impasible (2011). „Rajoy is vaak verweten dat hij interne conflicten liet escaleren. Maar door meer uithoudingsvermogen te tonen dan zijn tegenstanders, heeft hij de partij de afgelopen jaren volledig naar zijn hand gezet.”

De PP is traditioneel een krabbenmand, vanwege haar grote verscheidenheid aan politieke bloedgroepen. De partij komt voort uit de Alianza Popular, die door Franco-gezinde politici werd opgericht tijdens de overgang naar de democratie, eind jaren zeventig. Tegenwoordig bestaat de PP in meerderheid uit christen-democraten, conservatieven en liberalen. Maar er is ook nog steeds een stevige radicale vleugel. Een bonte verzameling van ultralibertairen, neoconservatieven, reactionaire katholieken en extreem-rechts.

Spanje is een land dat licht naar links neigt. „Rajoy beseft dit heel goed”, zegt biograaf Palomo. „Hij weet ook dat jongere generaties steeds vaker niet links of rechts stemmen, maar op goed bestuur. Zijn idee is altijd geweest dit midden voor langere tijd aan de PP te binden.”

Van de PP een nette middenpartij maken – het bleek niet gemakkelijk voor Rajoy. In 2004 greep hij naast een bijna zekere stembuszege door de aanslagen van Al-Qaeda in Madrid, drie dagen voor de verkiezingen. Zijn partijgenoot, premier Aznar, verklaarde dat de Baskische terreurbeweging ETA de bommen had gelegd. Toen dit een leugen bleek, wonnen de socialisten.

Aznar had een jaar eerder zelf Rajoy als opvolger naar voren geschoven. Maar na zijn vertrek bleek de oud-premier zelf nog te barsten van de energie. Hij dwong de PP in een bittere en agressieve oppositierol.

Samen met rechtse media voedde hij de complottheorie dat socialisten, moslimterroristen en de ETA samen achter de aanslag zaten.

Toen Rajoy in 2008 wéér verkiezingen verloor , twijfelde hij zelf ook over zijn aanblijven. Voor het PP-kantoor werd tegen hem geprotesteerd. Maar hij besloot aan te blijven, en de partijtop te dwingen zijn middenkoers te accepteren. Kopstukken van de havikenvleugel werkte hij uit de nationale partijtop. Potentiële rivalen plaatste hij op bestuursposten in de regio of in Brussel.

Palomo: „Hij is een man die lang kan twijfelen. Maar uiteindelijk legt hij altijd zijn wil op. Het levert geen vette krantenkoppen op, maar voor Rajoy tellen daden.” Als Rajoy het Moncloa-paleis betrekt, zal hij opgelucht zijn. „De eerste nacht dat hij daar slaapt, zal de schaduw van Aznar eindelijk van hem afvallen.”

Rajoy heeft een weinig spectaculaire, maar uiteindelijk wel effectieve bestuursstijl. Zijn aanhangers menen dat hij als premier hierdoor meer tot zijn recht zal komen dan als lijsttrekker. „Mariano is rustig. Hij wil de controle houden, zelfstandig zijn”, zegt Mercedes Rajoy. „Hij denkt eerst goed na voordat hij iets zegt. En hij handelt liever weloverwogen dan snel.”

Rajoy zal de eenheid waar hij zo aan hecht, als premier hard nodig hebben. Hij treedt aan op een moment dat Spanje moet vechten om zijn financiële soevereiniteit te behouden. Maar vakbonden en de jongerenbeweging 15-M zullen weinig aanleiding nodig hebben om massaal tegen zijn regering te betogen.

Een diplomaat uit een Zuid-Europees land verwacht een „heet voorjaar” met sociale onrust en demonstraties . „Er is nu veel aandacht voor de samenstelling van zijn economische team. Maar net zo belangrijk wordt zijn keuze voor minister van Binnenlandse Zaken.”

Het is geen aantrekkelijk vooruitzicht voor iemand die de publieke confrontatie bij voorkeur schuwt.