De bankjesfoto en andere topstukken uit het persverleden

Het Persmuseum viert zijn tienjarig bestaan in een vast onderkomen met de expositie #55 Topstukken! Over het jubileum hangt de dreiging van stevige bezuinigingen.

Daar hangt-ie, de roemruchte ‘bankjesfoto’ van zakenblad Quote. Te zien zijn vastgoedhandelaar Willem Endstra en crimineel Willem Holleeder, buiten op een bankje. Quote publiceerde de foto in december 2002, van een fotograaf die onbekend wilde blijven, en illustreerde daarmee de banden tussen de Amsterdamse onderwereld en haar ‘bankier’. Endstra werd daarna naast het bankje vermoord, tal van liquidaties volgden. Holleeder, verdacht van betrokkenheid, zit nu vast voor afpersing.

Toenmalig hoofdredacteur Jort Kelder schonk de foto, in een gouden kitschlijst, aan weekblad Elsevier. Het blad gaf hem later aan het Persmuseum. Directeur Angelie Sens is blij met dit stuk uit haar collectie – een foto waar Kelder al trots op was, maar waar een nog groter journalistiek verhaal achter schuil bleek te gaan. Ze noemt het „een voorbeeld van goede journalistiek” die grote impact had op de samenleving.

De ‘bankjesfoto’ maakt deel uit van de jongste expositie in het Persmuseum: #55 Topstukken!, die het tienjarig bestaan van het museum aan de Amsterdamse Zeeburgerkade luister bijzet. Het begin van de verzameling ligt veel verder terug, in 1902, en de eerste exposities werden al georganiseerd door de Stichting Nederlands Persmuseum, die sinds 1915 bestaat. Maar Sens grijpt het tweede lustrum op de eigen locatie graag aan om een feestje te vieren. „Ons doel is het publiek bewuster te maken van de prominente rol die de pers in de samenleving heeft. Met deze expositie willen we het journalistieke erfgoed van Nederland tonen.”

De expositie werd vorige week geopend met een feestavond, waarop ook het boek #55 Topstukken! werd gepresenteerd. Het eerste exemplaar was voor NRC-columnist Henk Hofland, in 1999 uitgeroepen tot Journalist van de Eeuw. „En dus”, aldus Sens, „eigenlijk het 56ste pronkstuk van de expositie.” Opmerkelijk is dat Hofland in de bundel is vertegenwoordigd met een schets van zijn hand uit 1970, naar aanleiding van moeizame fusiebesprekingen tussen zijn Algemeen Handelsblad en de Nieuwe Rotterdamsche Courant.

De expositie toont daarnaast veel politieke prenten, van grootheden als Albert Hahn, Eppo Doeve en Opland. Sens: „De politieke prenten horen bij ons. Wij hebben er tienduizenden van in ons archief, een jubileum zonder prenten bestaat niet.”

Of de prenten zonder museum kunnen, is een open vraag. Hoewel het Rijk het Persmuseum tot zijn belangrijkste 28 musea rekent, hangt een forse korting op de subsidie in de lucht. Sens haalt een brief aan van staatssecretaris Zijlstra (Cultuur, VVD), waarin hij schrijft dat ‘een museum voor journalistiek erfgoed’ minder subsidie zal ontvangen. „Dan heeft hij het natuurlijk over ons. Wij zijn het enige in Nederland.”

De korting die de brief vermeldt, bedraagt 50.000 euro per 2013. Nu ontvangt het Persmuseum jaarlijks 380.000 euro van het Rijk. Consequentie, volgens Sens: ontslag voor twee van de acht medewerkers, of minder exposeren. „De gevolgen zijn dus direct groot.”

Sens wil de dreigende bezuinigingen opvangen met meer naamsbekendheid van het Persmuseum, en – dus – meer bezoekers. Aan de Zeeburgerkade trekt het nu 10.000 bezoekers per jaar. Daarnaast zijn er reizende exposities. Hoeveel mensen er dit jaar naar Laatste Nieuws! in Rotterdam en Verdachte Portretten (langs alle rechtbanken van Nederland) zijn gekomen, is nog niet duidelijk.

Sens zoekt ook geldschieters die lid willen worden van de stichting Vrienden van Het Persmuseum. „Het is hier geen vetpot. We hebben een hoop nodig om een financieel gat straks op te kunnen vangen.” Het liefst krijgt Sens dat geld uit de eigen branche, maar er komt weinig respons van journalisten en mediabedrijven. Jammer, vindt Sens, want „iedereen die een vak uitvoert, hoort daarvan de geschiedenis te weten en zich daarvoor te interesseren.”

Expositie #55 Topstukken!t/m 5 febr, Persmuseum, Zeeburgerkade 10, Amsterdam.