Assertiviteit VS in Zuidoost-Azië irriteert China

De VS eisen hun oude positie op in Zuidoost-Azië. China is verrast, maar onverstoorbaar. „Dit verandert niets aan de machtsbalans in de regio”.

De Chinese premier Wen Jiabao is doorgaans onverstoorbaar vriendelijk, maar tijdens zijn ingelaste ontmoetingen met president Obama, zaterdag in Bali, en tijdens de Oost-Aziatische top was hij afwisselend „humeurig”, „bozig” en „constructief” gestemd. De oorzaak van deze stemmingswisselingen was dat hij bij de bijeenkomst in het defensief werd gedrongen.

Wen kreeg van nagenoeg alle achttien regionale regeringsleiders te horen dat „de terugkeer van de VS in de Pacific” wordt verwelkomd als tegenwicht tegen het opkomende China. Wen kreeg ook te horen dat de Chinese economische groei wordt toegejuicht, maar dat de leiders in Peking zich wel aan internationale economische, politieke en maritieme spelregels moeten houden.

Zuidoost-Azië, inclusief Australië, vaart wel bij de Chinese opmars naar grootmachtstatus, maar vreest ook de assertiviteit van China in de regio. Ook groeien de twijfels over de vreedzame, louter defensieve bedoelingen van de modernisering van de Chinese marine en luchtmacht.

Tijdens, volgens woordvoerders, „tamelijke directe” en „robuuste” gesprekken kreeg Wen opnieuw veel klachten te horen over het Chinese muntbeleid en over de Chinese aanspraken op bijna 90 procent van de Zuid-Chinese Zee.

Zeer tegen de zin van China werd Wen gedwongen de Chinese claims op de meer dan 200 Spratly- en Paraceleilandjes en koraalriffen in dit multilaterale forum te bespreken. Hij had zich daar krachtig tegen verzet, ook vanwege de aanwezigheid van een „een buitenstaander”. Daarmee doelde hij op de Amerikaanse president Barack Obama die gisteren zijn negendaagse Azië-reis afsloot.

China claimt de Zuid-Chinese Zee. Op historische gronden maar ook omdat zich daar olie- en gasvoorraden bevinden, naast rijke visgronden. De Filippijnen, Taiwan, Maleisië, Vietnam en Brunei maken ook aanspraak op deze zee met meer dan 200 eilandjes. Zij vrezen dat een ook in militair opzicht steeds sterker China op een gegeven moment de claims omzet in daden. De Zuid-Chinese Zee-kwestie fungeert daarom als een thermometer voor de diplomatieke relaties in dit deel van de wereld dat snel economisch belangrijker wordt.

Door middel van bilaterale „vriendschappelijke consultatie en onderhandelingen” (Wen) wil China tot een vergelijk komen met de landen die stukken van de voor de wereldeconomie cruciale Zuid-Chinese Zee claimen. Maar in het bijzonder Vietnam, de Filippijnen en Maleisië eisen een „multilaterale oplossing”, waarbij ook de VS, als de andere grootmacht in de Pacific, betrokken is. Wen, die fel tegen de internationalisering van de kwestie is, kreeg te horen dat China moet inbinden en moet wennen aan een Amerikaanse leidersrol in de regio.

Wen reageerde niet rechtstreeks, want China is duidelijk verrast door Obama’s krachtige speeches en de uitbreiding van de Amerikaanse militaire macht in de regio: de VS stationeren 2.500 mariniers in het noorden van Australië. Vandaag werd duidelijk dat China ontstemd is over Obama’s nieuwe „Pax Americana voor de Pacific” (Financial Times).

„De VS tonen in de Pacific aan over een Koude Oorlogsmentaliteit te beschikken en zullen daarmee alleen meer weerzin in de regio losmaken”, aldus het staatspersbureau Xinhua, dat wijst op de mariniers, maar ook de verkoop van een oorlogsschip aan de Filippijnen en F-16’s aan Indonesië.

Dat het de VS er om gaat China te omsingelen, staat volgens het partijdagblad Global Times wel vast nu de VS ook een voet aan de grond proberen te krijgen in Birma. Volgens deze Engelstalige partijkrant kunnen de VS door hun zwakke economische positie niet veel meer doen dan een paar duizend mariniers extra naar de regio sturen. De krant noemt dit een gebaar dat aan de machtsbalans niets zal veranderen.

„China moet doorgaan met de snelle ontwikkeling van de economie”, schrijft het partijorgaan, „want een groeiend China zal ertoe leiden dat andere landen vanzelf van mening zullen veranderen. China’s ontwikkeling zal veel problemen eenvoudiger maken.”