Zonnestelsel is een reuzenplaneet kwijt geraakt

Ons zonnestelsel telt vier reuzenplaneten: Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus. Vroeger moet er nog een vijfde reus zijn geweest, maar die is op een bepaald moment weggeslingerd. Dat schrijft de Amerikaanse astronoom David Nesvorný in een artikel dat in de Astrophysical Journal Letters van 1 december verschijnt.

Zijn computersimulaties van het ontstaan van het zonnestelsel laten zien dat anders Uranus of Neptunus uit het zonnestelsel was verdwenen en de aarde misschien niet meer had bestaan.

De reuzenplaneten werden – net als de aarde en zijn naaste buren – geboren in een schijf van oergas en stof rond de zon. De reuzen stonden echter aanvankelijk dichter bij de zon dan nu. Pas zo’n 600 miljoen jaar na hun ontstaan verschoven ze naar hun huidige banen. Dat gebeurde toen het oergas in het planetenstelsel was verdwenen en de reuzenplaneten elkaars baanbeweging gingen verstoren. Uranus en Neptunus bewogen fors buitenwaarts en Jupiter en Saturnus een flink stuk binnenwaarts.

Probleem is dat Jupiter daardoor ook de banen van de binnenplaneten zou hebben verstoord, waardoor zij met elkaar en met de aarde in botsing hadden kunnen komen. Dat gebeurde echter niet als de baan van Jupiter relatief snel was veranderd, maar dan zou Uranus of Neptunus uit het planetenstelsel zijn weggestoten.

Nesvorný heeft nu via computersimulaties aangetoond dat de aanwezigheid van een vijfde reuzenplaneet – tussen Saturnus en Uranus of voorbij Neptunus – ook dit zou hebben voorkomen. Deze vijfde reus zou dan tijdens de baanveranderingen zelf zijn weggeslingerd, als het ware opgeofferd voor de andere reuzen.

Deze theorie valt ook goed te rijmen met het feit dat vele grote planeten elders in het heelal in zeer langgerekte banen rond hun ster blijken te draaien. En ook met de recente ontdekking dat in de ruimte tussen de sterren vele reuzenplaneten moeten rondzwerven die blijkbaar helemaal niet meer aan een ster zijn gebonden. Nesvorný laat desgevraagd per e-mail weten dat de kans dat de door Jupiter weggeslingerde reus nog in een zeer wijde baan om de zon draait heel klein is. De verstoten planeet beweegt waarschijnlijk vrij door de ruimte.

George Beekman