Steven Pinker

In het artikel ‘Moorden is geen mode meer’ (Wetenschapsbijlage 12 & 13 november) stelt Steven Pinker dat de mensen in de prehistorie gewelddadiger waren dan tegenwoordig, en dat de prehistorische jager-verzamelaars weer agressiever waren dan hun agrarisch levende opvolgers. Het eerste kan waar zijn. Het tweede is onmogelijk te bewijzen, doordat we erg weinig skeletmateriaal uit het Paleo- en Mesolithicum – de jager-verzamelaarperioden – over hebben. Dat de prehistorische boer beslist niet (altijd) vredelievend was, kan aan de hand van een veel groter aantal skeletvondsten wél worden vastgesteld. Het beeld kan nog in gunstige zin vertekend zijn, doordat veel dodelijke verwondingen geen sporen achterlaten op het skelet (een steekwond in de buik bijvoorbeeld, of een doorgesneden keel). Studie van bestaande en historisch bekende jager-verzamelaarsgroepen brengt ons niet veel verder, aangezien geen van die groepen in vergelijkbare omstandigheden leeft als de prehistorische samenlevingen en ze bijna altijd beïnvloed zijn door ‘moderner’ buren of bezoekers. Dat ‘ongeveer een kwart van de volwassen mannen’ in de prehistorie gewelddadig aan zijn eind kwam, is in zijn algemeenheid dan ook niet aantoonbaar.

E.J. van Ginkel

Leiden