Schoonheidsprijs

Hoogtepunt deze week was de directeur a.i. van Pink Ribbon die in het NOS Journaal met een stalen gezicht uitlegde dat de knalroze stofzuiger waaraan de organisatie haar naam had verbonden, een belangrijk wapen was in de strijd tegen borstkanker. Wanneer je de stang bij het stofzuigen heen en weer bewoog, verminderde immers je kans op een tumor?

Pink Ribbon ligt onder vuur – er wordt de suggestie gewekt dat de organisatie driftig investeert in onderzoek, terwijl het meeste geld besteed wordt aan bewustwording. Wat je daar onder moet verstaan, ik vrees het ergste – de zoveelste door Estée Lauder geregisseerde glamouravond met inwisselbare Nederlandse sterretjes, die zich stuk voor stuk inzetten voor „de strijd tegen borstkanker”, zodat het toch nog lijkt alsof ze over iets als een persoonlijkheid beschikken? Wat de directeur bewustwording noemt – ik denk aan het door Pink Ribbon georganiseerde ‘borsten-memory’ en de altijd populaire ‘tietenrace’ – is gewoon een vorm van ideële exploitatie. De commercie voedt zich met idealisme.

Die stofzuiger heet overigens Hetty. De fabrikant heeft er twee ogen en lachende mond op gezet. „Maatschappelijk verantwoord ondernemen staat hoog in het vaandel bij Numatic International in Nederland en in ruim 70 landen over de wereld. De drie P’s (planet, people, profit) zijn de drie pilaren waarop dit beleid is ontwikkeld.”

Planet, people, profit.

Juist het publiek dat de afgelopen jaren een torenhoog wantrouwen jegens de politiek en de overheid heeft ontwikkeld laat zich eindeloos manipuleren door de commerciële media – in naam van een goed gevoel. Idealisme en celebritycultuur, journalistieke onafhankelijkheid en commerciële belangen, de grenzen zijn in die wereld allang hopeloos vervaagd.

Johan Derksen over Ajax, Johan Derksen over de Nederlandse Energie Maatschappij – er is geen verschil. Wie nu teleurgesteld is in de man, heeft iets in zijn ogen gehad.

Ik zit er niet mee. Alleen: die mentaliteit blijkt besmettelijk. De samenleving voegt zich langzaam maar zeker naar de regels van de reclame. De losse omgang met feiten en principes is verleidelijk. Je kunt gerust de feiten een beetje naar je hand zetten – voor de goede zaak, natuurlijk – niemand die het uit gaat zoeken. Je kunt gerust iets moois zeggen zonder dat je het meent – niemand zal je eraan houden.

Vooral in de wetenschap en politiek zie je daar nu de effecten van. Als Pink Ribbon de feiten een beetje pimpt om publiek te trekken, waarom zou een wetenschapper dat ook niet doen – wat telt is het resultaat, immers? Je hoeft geen pessimist te zijn om te vermoeden dat er in Nederland nu een aantal wetenschappers zijn die ’s nachts met wijdopen ogen naar het plafond liggen te staren. Een van de grootste frustraties van academici is dat ze zich niet gezien weten door de samenleving. Geen wonder dat er onder hen steeds meer zijn die geneigd zijn zich een beetje aan die samenleving aan te passen.

Politici, die de samenleving zeggen te vertegenwoordigen, hebben daar nog veel meer last van. Steeds vaker markeren ze zichzelf door prachtige, onwrikbare principes te verkondigen, die ze vrijwel meteen daarna in de vuilnisbak kieperen. Het gaat om het gebaar.

Mark Rutte over het pgb, vorig jaar: „Daar hebben we in Nederland voor gevochten. Dat is beschaving.”

Het is maar een voorbeeld. Dagblad De Pers heeft er een leuke rubriek over: telkens weer blijken politici zichzelf hopeloos tegen te spreken, feiten te verdraaien en hun eigen principes te verloochenen. Bij de minister die zichzelf het vaakst integer noemt, Gerd Leers, is de haan inmiddels schor van het kraaien.

Het pijnlijkste geval is Jeanine Hennis-Plasschaert van de VVD. Zij heeft het loze Pink Ribbon-engagement naar de Tweede Kamer gebracht. Steeds weer verkondigt ze ergens pal voor te staan. Maar als het erop aankomt – zoals met het wetvoorstel tegen de weigerambtenaar – laat ze het afweten, wat gepaard gaat met veel mediageniek handenwringen.

„Dit verdient geen schoonheidsprijs”, verklaarde ze toen ze aankondigde tegen haar eigen overtuiging te stemmen. Terwijl het haar juist om die prijs al die tijd te doen was.