Porselein, popmuziek en emigranten

Holland – Historisch tijdschrift. jrg. 43 (2011), nr. 3

Een historisch tijdschrift dat ingaat tegen de tijdgeest. Dat is aardig, want Nederlandse historici hebben nogal gewillig meegedaan aan de recente, politiek geïnspireerde canonmanie. De redactie van het kwartaalblad Holland verzorgt in het zojuist verschenen themanummer (‘Holland in de wereld, de wereld in Holland’) geen zoveelste opfriscursus gezamenlijk erfgoed. Nee, het belicht op een oorspronkelijke manier de historische wisselwerking tussen westelijk Nederland en de wereld daarbuiten.

Daarbij loopt de redactie niet in een andere val: een vertoog over ‘VOC-mentaliteit’ door de eeuwen heen. Ze maakt juist onderscheid tussen ‘mondiale’ en ‘imperiale’ geschiedschrijving. Contacten buiten de grenzen bestaan niet alleen dankzij territoriale expansie, ze worden ook onderhouden door bedrijven, sociale bewegingen, artiesten en migrantengroepen. En ze blijven niet beperkt tot (gewezen) rijksdelen overzee.

Drie hoogleraren zorgen voor het conceptuele cement van het nummer. Hun essays behandelen achtereenvolgens schaalgrootten in geschiedschrijving (Willem Frijhoff); de late mondialisering van de Nederlandse historiografie (Karel Davids) en de waarde van grensoverschrijdende historische vergelijking (Jeroen Duindam). Frijhoff illustreert met zijn biografie van de 17de-eeuwse predikant en overzeese pionier Evert Willemsz Bogaert dat ook het microgenre van de levensbeschrijving uitzicht biedt op de wereld. Davids constateert tegengestelde tendensen in Nederland: een global turn in de geschiedwetenschap en een ‘binnenwaartse draai’ in politiek en samenleving.

Het trefzeker geïllustreerde nummer biedt heel verschillende voorbeelden van internationale uitwisseling. ‘Koffie, thee en porselein’ – hoe de internationale handelscontacten het consumptiepatroon en het wonen in Holland hebben beïnvloed. Hits uit Holland – hoe de Amerikaans beïnvloede Nederpop incidenteel furore maakte in het buitenland. Denk aan Venus van Shocking Blue, Ma Belle Amie van Tee Set en Radar Love van Golden Earring, in 1992 de campagnesong van Bill Clinton. Verrassend: een Pools-Duitse architect leverde een grote bijdrage aan de naoorlogse wederopbouw van Rotterdam.

Verder maken we kennis met drie Nederlandse historici die werken in het buitenland en met de eerste Chinezen in Holland: de zeelui die in de crisisjaren neerstreken in Katendrecht, het oude havenkwartier van Rotterdam. Er is ook aandacht voor de jongste Holland-hype in de media: een communicatiewetenschapper werpt een kritische blik op het RTL-programma Ik hou van Holland.

Enne Koops, ten slotte, belicht de twee kanten van emigratie: de band met het land van herkomst en de integratie in het land van aankomst. Hij schrijft niet over gastarbeiders en hun nakomelingen, maar over de identiteit van Nederlandse landverhuizers in Noord-Amerika. De eerste twee generaties emigranten bleven zich oriënteren op het voormalige thuisland, via de taal, tijdschriften, correspondentie, verenigingsleven en bezoeken over en weer. Maar de derde en vierde generaties, schrijft Koops, zijn ginds volledig geïntegreerd en grotendeels vervreemd van hun Nederlandse oorsprong. Voor wie de paraboolantennes op immigrantenbalkonnetjes angst inboezemen: integratie kost tijd. Dirk Vlasblom