Omsingeld door buren met omsingelingsangst

Met een vreselijk schoolbusongeluk, waarbij 62 peuters betrokken waren, de opening van het professionele basketbalseizoen en de aanhoudende eurozorgen leek het niet opmerkelijk dat Obama’s tournee door de achtertuin van China de Chinese media niet vermocht te boeien. Maar toen Obama’s verbale salvo’s tegen China in kracht toenamen en hij aankondigde dat de VS een marinebasis in Australië openen, begon de Chinese terughoudendheid op te vallen.

In het land waar gevoelige buitenlandspolitieke en diplomatieke berichtgeving zorgvuldig wordt geregisseerd, is het zelden toeval als de media afremmen of juist gas geven. Er is, zegt professor Zhu Feng van het Centrum voor Internationale en Strategische Studies in Washington DC en Peking, op dit moment geen behoefte of noodzaak de geopolitieke rivaliteit op de spits te drijven.

Achter de schermen in Peking zijn namelijk de voorbereidingen voor de wisseling van de nagenoeg voltallige partijtop aan de gang, een proces dat risicomijdend gedrag sterk pleegt te bevorderen. Bovendien maakt China zich steeds meer zorgen over de wereldeconomie en de groei in 2012. En dat de VS een „Pacific power” was, is en blijft in de „eeuw van Azië”, zoals Obama zei, is geen nieuws.

Volgens Zhu speelt ook een rol dat de Chinese leiders Obama en de VS niet goed kunnen inschatten. „Is het louter verkiezingsretoriek of zoeken de VS werkelijk de confrontatie met China, en waarom eigenlijk”, zo formuleert Zhu telefonisch de kwesties waarover de Chinese leiders in dubio verkeren.

In de Engelstalige partijkrant Global Times zegt een admiraal het antwoord wel te weten: „Het is simpel, de VS willen ons klein houden en omsingelen. De Amerikanen zijn bang voor ons geworden.” Dat lijkt projectie, want omsingelingsangst speelt ook in de Chinese diplomatie een grote rol.

Vooral als het om de Zuid-Chinese Zee gaat. Ogenschijnlijk een maritiem gebied met louter vogelrijke eilandjes en ongeschonden koralen, in werkelijkheid een rijk wingebied voor olie, gas en vis. Bovendien wordt de helft van de mondiale goederenhandel door deze Zuid-Chinese zeestraten vervoerd. Een hypergevoelig gebied dus, waar hedendaagse 007’s vermomd gaan als Chinese vissers en Vietnamese kustvaarderkapiteins. Incidenten kunnen hier snel escaleren.

Niet dat China snel het zwaard zal trekken. De 21-ste-eeuwse methoden van China zijn economisch. Door middel van een ‘goede-burenpolitiek’ die gepaard gaat met gunstige leningen, infrastructurele projecten en lage handelstarieven, tracht China zijn belangen in de regio veilig te stellen. De ‘goede-burenpolitiek’ is een van de grote successen van de Chinese diplomatie van de laatste dertig jaar. Nagenoeg alle Centraal-Aziatische en Zuid-Oost-Aziatische grensgeschillen zijn opgelost, op die met India na.

De zuidoostelijke buren spelen trouwens een doorzichtig dubbelspel. Graag profiteren zij van het Chinese groeispektakel en laten ze zich in Peking royaal ontvangen. Tegelijk willen zij kunnen schuilen onder de militaire paraplu van de Amerikaanse Zevende Vloot, voor als China al te daadkrachtig wordt.

Oscar Garschagen