Ivantsjoek zoekt een klok

Woensdag begon in Moskou het Tal Memorial toernooi. Negen van de tien deelnemers zaten al een tijdje keurig aan hun bord om de fotografen hun plaatjes te laten maken. Alleen Vasili Ivantsjoek was er nog niet.

Vlak voordat de klokken werden aangezet stormde die geëmotioneerd het podium op. Volgens een verslaggever puilden zijn ogen uit zijn kassen. Hij trok zijn jasje uit en deed het weer aan. Hij spreidde theatraal zijn armen en riep: „Waar is de klok? Waarom hebben jullie geen klok in de gang of op onze rustkamer? Ontoelaatbaar! Wat als ik te laat was gekomen?”

De organisatoren probeerden hem te kalmeren en ze beloofden dat ze een klok zouden ophangen, maar toch duurde het nog een tijd voor hij tot bedaren kwam. Het vreemde was dat je op foto's duidelijk kunt zien dat Ivantsjoek, terwijl hij raasde over het ontbreken van een klok, een polshorloge om had. Had hij daar niet op kunnen kijken? Misschien gaf het alleen de tijd aan van de buitenaardse planeet waar Ivantsjoek woont.

Terwijl dit gebeurde zat Ivantsjoeks tegenstander Peter Svidler sprakeloos en bewegingloos aan het bord, alsof hij zich uit de wereld had teruggetrokken. Toen ze na het rumoer toch waren gaan schaken, vermeed hij Ivantsjoeks blik en als hij zijn zet had gedaan, rende hij snel van zijn schaaktafel weg. Alsof de duivel hem op de hielen zat, zou je kunnen zeggen, maar eerlijk gezegd schreef de Russische verslaggever dat niet; het is mijn interpretatie.

Ivantsjoek won die partij, nadat Svidler onderweg een mooie kans op voordeel had gemist. Was er iemand boos op Ivantsjoek, omdat hij Svidler met zijn misbaar misschien gestoord had? Nee, natuurlijk niet.

Niemand is ooit boos op het excentrieke genie Vasili Ivantsjoek. Twee jaar geleden verscheen hij bij het Tal Memorial aan het bord met een mondmasker voor zijn gezicht, omdat er in Moskou een griepje heerste. Zijn tegenstanders lachten en deden of ze niet afgeleid werden. Toen Ivantsjoek zich in 2008 op de olympiade in Dresden aan een dopingcontrole simpel onttrok door met stevige pas de toernooizaal uit te benen, had het gelukkig ook geen nare gevolgen. Ivantsjoek is ieders troetelkind.

Het Tal Memorial wordt het sterkste toernooi uit de schaakgeschiedenis genoemd. Nu kan er door de ratinginflatie wel ieder jaar een worden gehouden dat zogenaamd het sterkste uit de geschiedenis is, maar dat neemt niet weg dat dit een bijzonder toernooi is. De eerste vier op de wereldranglijst doen mee en verder zijn er nog zes fel stralende sterren.

De sensatie van de eerste ronde was de overwinning van Jan Nepomniasjtsji, de jongste (21) en op papier zwakste deelnemer, op oud-wereldkampioen Kramnik.

Vladimir Kramnik - Jan Nepomniasjtsji, Tal Memorial 2011

1. Pf3 c5 2. c4 Pc6 3. Pc3 e5 Dit speelde Alexander Grisjtsjoek in hun kandidatenmatch van dit jaar ook tegen Kramnik, die toen steeds 4. e3 deed, zonder succes. 4. g3 g6 5. Lg2 Lg7 6. a3 d6 7. 0-0 Pge7 8. b4 e4 9. Pe1 f5 10. Lb2 0-0 11. d3 Le6 12. dxe4 fxe4 13. Lxe4 Lxc4 Ook nu heeft Kramnik niets uit de opening weten te halen. 14. Pc2 d5 15. Lg2 d4 Na rustig 15...b6 zou zwart zelfs iets beter staan. 16. Pe4 Lxe2 17. Dxe2 d3 18. Dg4 Lxb2 19. Tad1 Dc8 Nepom dacht hier lang na over het dameoffer 19...dxc2 20. Txd8 Taxd8, wat echter na 21. Pxc5 waarschijnlijk niet goed voor zwart zou zijn. Hij kiest voor een ongeveer gelijk eindspel. 20. Dxc8 Taxc8 21. Txd3 cxb4 22. axb4 Tcd8 23. Txd8 Txd8 24. Tb1 Lg7 Het is bijna ongelofelijk dat de grote eindspelkenner Kramnik dit gaat verliezen.

25. h4 Je kunt er over twisten of wit na 25. b5 een voordeeltje zou hebben of niet, maar hij zou in ieder geval geen gevaar lopen om te verliezen. 25...b5 Maar nu wits b-pion op b4 is vastgelegd, heeft hij problemen. 26. Lf1 a6 27. Pc5 Td2 28. Pe3 Ld4 29. Pe4 Hij bindt in, maar had beter door kunnen zetten met 29. Pxa6. Dan ziet 29...Pe5 30. Lxb5 er riskant uit voor wit, maar zwart heeft waarschijnlijk niet meer dan remise. 29...Tb2 30. Txb2 Lxb2 31. Pc2 Pd5 32. Pc5 Pdxb4 33. Pxb4 Pxb4 34. Pd3 Pxd3 35. Lxd3 Kf7 Wit staat een pion achter en de ongelijke lopers garanderen hier allerminst remise. Het eindspel is bijzonder moeilijk. 36. f4 Ke6 37. Kf2 Kd5 38. Ke2 Kc5 39. Kd2 Hierna is het duidelijk gewonnen voor zwart. Moeilijker was het na 39. f5 a5 40. fxg6. Als zwart dan 40...hxg6 doet, houdt wit met 41. Lxg6 b4 42. Lf7 a4 43. Le8 a3 44. Lf7 zwarts pionnen tegen. Maar zwart kan beter 40...b4 doen, en dan is er waarschijnlijk toch geen remise voor wit. 39...a5 40. f5 a4 Sterk gespeeld. 40...gxf5 zou de winst vergooien. 41. Lc2 Er is geen redding meer voor wit. Na 41. fxg6 wint zwart met 41...b4. 41...a3 42. Lb1 gxf5 43. Kc2 Kb4 44. La2 Le5 45. Le6 a2 46. Lxa2 Lxg3 47. h5 h6 48. Kd3 Ka3 49. Ld5 b4 50. Kc2 Le5 51. Lb3 f4 52. Ld5 Lf6 53. Kb1 b3 Wit gaf op.