'Cruijff jokt gewoon, het is disrespect'

Steven ten Have, president-commissaris van Ajax, krijgt niet eens het 06-nummer van Johan Cruijff. Symbolisch, zegt hij. Ten Have zet zijn strijd voort. „Al is dit het laatste dat ik hier doe.”

En weer was het antwoord: Tscheu La Ling. Er brak iets bij Steven ten Have, toen Johan Cruijff vorige week woensdag voor de zoveelste keer zijn oud-ploeggenoot naar voren schoof. Met deze commissaris viel echt niets te beginnen, concludeerde hij. „Maar daarna kwam er wel iets in beweging. Dat hebben we gezien.”

Deze week bleek waar een tot het uiterste gedreven raad van commissarissen toe in staat is. Met de benoeming van Louis van Gaal als algemeen directeur werd Cruijff niet alleen keihard gepasseerd, maar ook diep gekrenkt. De Ajax-familie is verbijsterd, De Toekomst mort, jeugdtrainers zijn boos en fans verward.

Maar Ten Have heeft zijn redenen. „Om de lieve vrede is geen dimensie. Wij hebben prijzen laten liggen omdat er te veel gekonkel en gedoe was en omdat mensen te veel persoonlijke belangen lieten prevaleren boven het Ajax-belang. Al is dit het laatste dat ik doe hier. Prima.”

Vier maanden lang zweeg Ten Have over de soms bizarre taferelen binnen zijn raad van commissarissen, met dat ene hele bijzondere lid uit Barcelona. Diens geleur met Ling en onbegrijpelijke onbereikbaarheid op cruciale momenten. „Tegen ons zegt hij: ik heb geen telefoon. Maar hij jokt gewoon, ik heb mensen met hem zien sms’en. Het is disrespect. Een voorzitter geef je toch gewoon je nummer? Zeker in deze omstandigheden. Het is heel symbolisch dat hij juist ons niet eens iets eenvoudigs als een 06-nummer geeft. Wij hebben hem een mobiele telefoon van Ajax aangeboden, met een nummer dat alleen wij weten. Dat wilde hij niet.”

Toen Ten Have eind juli werd benoemd om de fluwelen revolutie van Cruijff gestalte te geven, nam hij zich voor dat „clean” te doen. Niet meegaan in de ordinaire, achterbakse omgangsvormen – alles waar hij nu door het kamp-Cruijff van wordt beschuldigd. „Om het in voetbaltermen te zeggen: je kunt gelijk een rotschop uitdelen, laten zien dat je er bent. Maar je kunt ook op basis van je techniek en inzicht en waar nodig met je hardheid, dingen tot een goed einde brengen. Dat was ons uitgangspunt, niet naïef, maar wel correct.”

IJzig kalm zet Ten Have in de directiekamer in de Arena uiteen waarom Van Gaal het moest worden. Cruijff heeft tijd genoeg gehad, vindt hij, maar die kwam steeds met Ling. Dat begon al bij de kennismaking in juli in Duin en Kruidberg bij Santpoort. „Cruijff zei niet: praat met de volgende drie kandidaten. Nee, hij zei: praat met Ling. Toen zeiden wij, oké, dan gaan we praten met een aantal mensen. Toen zei Johan: nee, alleen met Ling.”

De commissarissen wisten na het bestuderen van Lings cv eigenlijk al genoeg: ongeschikt. „Daarnaast stond Lings stijl ons niet aan. Maar dat ga ik verder niet kwalificeren. Verder is de vraag: zijn er betere kandidaten? Van Basten en Van Gaal spreken dan voor zich. We moesten een heel belangrijke beslissing nemen over iemand die je de hoogste functie in je organisatie toevertrouwt. Dan heb je ook nog zo iets als je gut feeling. Juist als commissaris moet je kunnen zeggen: dit voelt gewoon niet goed. Als laatste heb je nog een ultieme toets, of de kandidaat van onbesproken gedrag is. De integriteitsvraag. Wij vonden dat wij die vraag bij Ling niet voldoende konden beantwoorden met: ja, deze man is boven elke twijfel verheven.” Dat was gebaseerd op onderzoek. „Wij doen niet aan giswerk.”

Cruijff dacht hier heel anders over, en nam in september Ling mee naar een vergadering van de raad van commissarissen om opheldering te eisen. „Wij doen alles heel direct, zei Cruijff. We zitten hier, dus leg maar uit.” Ondanks herhaalde verzoeken daartoe weigerde Ling te vertrekken. Ten Have kon niet anders dan de vergadering afgelasten. „Het was onaangekondigd en ongepast, daarmee ordinair en onbeschoft. Daarom, als dat soort kwalificaties nu onze richting uitkomen, dan heb je de afgelopen vier, vijf maanden niet goed opgelet. Wij zijn correct tot het bittere einde, maar dat wil niet zeggen dat we soft zijn.”

Met Marco van Basten kwam er een kandidaat in beeld die bij iedereen in de gunst viel. Toch mislukte de benoeming te elfder ure, omdat Cruijff op het laatste moment niet zijn fiat wilde geven. Volgens Ten Have speelde De Telegraaf, de krant waar Cruijff columnist voor is, een „actieve en prominente rol in het beschadigen van het proces rond Van Basten en Van Basten zelf”.

„Er is aangetoond dat De Telegraaf meer dan gezond op de hoogte was van alles”, aldus Ten Have. „Over de gesprekken met Van Basten is heel lang niets bekend geweest. Wij hebben heel lang, wel 20 of 25 uur, met hem gesproken zonder dat de buitenwereld dat wist. Dat is pas bekend geworden toen Cruijff zijn zegen had gegeven en daarop terugkwam en zei: ik heb meer tijd nodig. Daar is onnodig, en met een schadelijk gevolg, vertraagd.”

Van Bastens bevriende zakenrelatie Dennis Heijn zou naast de oud-voetballer aantreden in de directie. Volgens Ten Have was daarbij geen sprake van belangenverstrengeling, zoals werd gesuggereerd door het kamp-Cruijff. „De Telegraaf heeft naar buiten gebracht dat Heijn één van de kandidaten zou zijn. Terwijl dat niet bekend was buiten de raad van commissarissen. Cruijff heeft Heijn zelf ontmoet. Daarbij waren mensen als Wim Jonk aanwezig. Daarna is dat naar buiten gebracht.”

Ten Have concludeerde dat zaken die Cruijff niet bevallen, een weg vinden naar de publiciteit. „Laten we niet zeggen: Cruijff en De Telegraaf zijn met elkaar in verbinding. [Chef sportredactie] Jaap de Groot is overal bij, om het zo te zeggen.”

Van Basten haakte af. De raad van commissarissen kon weer opnieuw beginnen. Cruijff, zegt Ten Have, kwam zoals bekend vorige week weer met Ling op de proppen, als enige kandidaat. „Hij heeft vier maanden lang niet geleverd.”

De vier andere commissarissen schakelden over op een ander scenario, met een aangepaste werkwijze. Via commissaris en oud-voetballer Edgar Davids werd contact gelegd met Louis van Gaal, de meest succesvolle trainer uit de Ajax-geschiedenis. Maar ook: vijand van Johan Cruijff. Die werd niet ingelicht over het voornemen.

Van Gaal wilde volgens Ten Have alleen maar praten onder drie voorwaarden. „Louis zei: er mag hierover niets naar buiten. Ik wens niet op een onbehoorlijk manier onderdeel te worden van een spelletje. En ik wil pas een volgende stap maken als we elkaar goed hebben leren kennen, als ik tegen jullie heb gezegd, als commissarissen: ik heb vertrouwen in jullie.” Ten Have had hier „meer dan” begrip voor. „Hij schatte dat natuurlijk heel goed in, het spelletje. Hij wilde eerst zeker weten dat wij in staat zijn binnen Ajax onze rug recht te houden, rekening houdend met Cruijff.”

Ten Have verdedigt de gevolgde strategie. „Wij hebben het recht Ajax en onszelf te beschermen, zodat we ons werk kunnen doen. We hebben de heilige plicht om kandidaten als Van Basten en Van Gaal te beschermen in het proces. Als je dan een hoge beschermingsgraad neemt, zoals bij Van Basten, en die blijkt niet toereikend te zijn, dan schakel je over naar een andere aanpak. Zwaarder.”

Ten Have beseft dat de keuze voor Van Gaal controversieel is binnen de club. Zeker gezien de gevoeligheden rond Cruijff. „Maar niets is groter dan Ajax. Er zijn misschien wel mensen die het benaderen, maar die zijn niet groter dan Ajax. Wij moeten er rekening mee houden dat het over de komende vijf tot tien jaar gaat. Dan moeten wij de garantie hebben dat daar de beste mensen aan werken en daar beschikbaar voor zijn.”

Op trainingscomplex De Toekomst hebben verschillende trainers in felle bewoordingen gereageerd op „de dolksteek in de rug” [Jonk] van Cruijff. Ten Have: „Op de Toekomst lopen zeer belangrijke personen rond, maar dat zijn ook werknemers. Het is niet passend dat men zich uitlaat over deze kwestie, want dat is in strijd is met de lijn die gekozen is door het hoogste orgaan binnen deze organisatie: de raad van commissarissen. Wij begrijpen de emoties, maar er zijn op een gegeven moment ook gewoon grenzen.”

Emoties zijn volgens Ten Have niet exclusief voorbehouden aan de voetbalwereld of aan Ajax. „Ik ben in 2007 bij ABN Amro betrokken geweest. Dat is geen voetbal, maar wel een en al emotie. Anderzijds is het aan die bedrijven niet exclusief voorbehouden dat daar zakelijk en fatsoenlijk wordt gewerkt. En dat er een zekere hygiëne is en dat daar omgangsvormen en afspraken worden gerespecteerd. Dat past ook bij Ajax. Hier moet je je ook aan je afspraken houden.”

Het geruzie met Cruijff laat Ten Have niet koud. Ook voor hem is de voetballer Cruijff een icoon. Afgelopen juli, tijdens zijn vakantie, kreeg hij Cruijff aan de lijn, over Ling. Een half uurtje hoopte hij dat het zou duren, voordat hij met zijn gezin naar het strand zou gaan. Het werd anderhalf uur. Zijn kinderen hadden ondertussen een dvd’tje opgezet, over de geschiedenis van Ajax. „Daar zie je Cruijff in de jaren zeventig tegen Inter, en iedereen uitspelen op de rechterflank. Daar kijk je dan naar, terwijl je net de telefoon hebt neergelegd,” vertelt Ten Have. „Ja, dan zie je het contrast.”

Natuurlijk houdt Ten Have van de voetballer Cruijff. De mythe, het icoon, het idool, de nummer veertien. „Die is weergaloos en onaantastbaar. Maar je moet altijd oppassen met status en reputatie over te brengen naar een andere sfeer. Want daar zul je ook weer op topniveau moeten presteren.”

Is Cruijff dan wel geschikt gebleken als commissaris? „Ik denk dat er zoveel zichtbaar is dat alle mensen hun eigen oordeel daar wel over kunnen vellen. Hij is heel goed als iemand die als idool handtekeningen uitdeelt en die mensen zijn levenswijsheden of zijn mooie verhalen meegeeft. Dat is een hele mooie Cruijff, die ook recht doet aan zijn iconische status.”