Woede in kunstsector over 'lege huls' Geefwet

In de kunstwereld wordt met woede gereageerd op de wijzigingen die op verzoek van de Tweede Kamer zijn doorgevoerd in de nieuwe Geefwet. De Kamer heeft het budget voor de wet, die donaties aan de cultuursector fiscaal moet stimuleren, meer dan gehalveerd. Er wordt geen 12 miljoen euro uitgetrokken voor een extra aftrekpost voor particulieren en bedrijven, maar 5 miljoen. Particulieren mogen giften aan culturele doelen niet voor 150 procent aftrekken, zoals het plan was, maar 125 procent. Daarbij mag het voordeel voor de donateur niet boven de 1.250 euro komen.

„Ik ben zwaar teleurgesteld”, zegt Wim Pijbes, directeur van het Rijksmuseum. „Na ongelooflijk gekissebis is er nu nog maar ruimte voor 3 miljoen aan particulier geld per jaar. Nou... dankjewel.” Wat Pijbes steekt is dat het kabinet bij zijn aantreden had beloofd dat er „een prikkelende regeling” zou komen om het geven door particulieren aantrekkelijker te maken. „Nu is er na een schandelijke vertoning een onnodig ingewikkelde regeling die alle spontaniteit en ambitie heeft doen verdampen. Een gemiste kans om particulier mecenaat in stelling te brengen om de cultuursector verder te helpen.”

Ook bij Het Concertgebouw in Amsterdam heerst teleurstelling. Het Concertgebouw geeft voor het eerst sinds 1888 jubileumaandelen uit. Om een aandeel te verwerven moet 12.500 euro worden betaald. Daarvan is 12.250 euro een schenking, met de rest wordt het aandeel gekocht. De 12.250 euro is fiscaal aftrekbaar. Vorige maand maakte Het Concertgebouw bekend dat het de periode dat aandelen worden uitgegeven met een half jaar verlengt, tot 11 april 2012, om geïnteresseerden de gelegenheid te geven fiscaal te profiteren van de nieuwe Geefwet. Jolien Schuerveld, directeur van het Concertgebouw Fonds: „Van de fiscale aftrek van 150 procent, zonder al te laag plafond, hadden we een zeer stevig effect kunnen verwachten. Dat effect wordt nu deels beperkt. Dit is niet de grote gedachte die de cultuur nodig heeft. We gaan met de uitslag van vandaag, die voor de prijs van het jubileumaandeel toch een gunstig effect heeft (was 1.176 wordt 857 per jaar), weer aan de slag met onze emissie.” Van de 1.000 beschikbare aandelen werden inmiddels 450 verkocht.

Museum Boijmans Van Beuningen keek eveneens uit naar de Geefwet. Directeur Sjarel Ex verzucht: „Het gehannes met de btw-verhoging [op podiumkunsten van 6 naar 19 procent, red.] en nu met de Geefwet, maakt duidelijk dat dit rechtse kabinet de kwaliteit van onze samenleving schade toebrengt.” Het museum zamelt momenteel geld in voor een tentoonstelling over schilder Jan van Eyck, die het museum volgend najaar wil organiseren. Vrienden en relaties van het museum wordt gevraagd 1.000 euro te doneren en zelf aan vijf anderen hetzelfde te vragen. Inmiddels is de eerste 25.000 euro binnen. Ex: „De Geefwet in de oorspronkelijke vorm zou het veel aantrekkelijker maken, maar uiteraard proberen we het financieren van deze toptentoonstelling ook met de bestaande fiscale regelgeving rond te krijgen.”

Kunsten ’92, de belangenvereniging voor de kunst- en erfgoedsector, is ook ontgoocheld. „Dit is een extra bezuiniging van 7 miljoen euro voor de sector”, concludeert algemeen secretaris Marianne Versteegh. „De Geefwet is nu een lege huls. Ik kan me niet voorstellen dat iemand in de sector er blij mee is.” Ze wijst op het bijkomende probleem dat alle culturele instellingen die commerciële activiteiten ontplooien, zoals horeca of een boekwinkel, vennootschapsbelasting moeten gaan betalen.

Filminstituut EYE reageert terughoudend. Het heeft een project waarbij geïnteresseerden een stoel kunnen kopen in het nieuwe gebouw dat volgend voorjaar opent. De actie was gebaseerd op een Geefwet met belastingaftrek van 150 procent. „Het pakt iets minder voordelig uit. Maar dat betekent niet dat we het project opdoeken”, aldus een woordvoerder. Bovendien, zegt hij, had EYE rekening gehouden met de optie dat de Geefwet niet ongeschonden door de Kamer zou komen.