Waarom dieren?

Af en toe kan ik het niet laten hardnekkige misverstanden uit de weg te ruimen. Hier is zo’n misverstand. Ongeveer een week geleden werd in het televisieprogramma Beeldverhaal van Jean-Marc van Tol aandacht besteed aan Toonder en vooral aan zijn creaties Heer Bommel, Tom Poes en Panda. Vroeg of laat wordt dan altijd de vraag opgeworpen waarom hij dieren gebruikt heeft als hoofdpersonen in zijn verhalen. Dit keer werd er verwezen naar La Fontaine, die in zijn fabels ook over dieren schreef om duidelijk te maken wat hij te vertellen had. Jaren geleden zag ik op de televisie een vraaggesprek met de meester zelf, ook daar vroeg de interviewer met nadruk: „Waarom dieren?” Ik herinner me dat Marten Toonder in diep gepeins verzonk en ten slotte met een antwoord kwam dat mij allerminst bevredigde, want hij haalde van alles overhoop zonder het meest voor de hand liggende antwoord te geven. Want het is zo eenvoudig.

De strip Tom Poes was, toen Toonder ermee begon, bedoeld voor kinderen. Pas later is hij zich in zijn verhalen veel meer gaan richten op volwassenen. Wie voor kinderen schrijft of tekent komt al heel snel bij dieren uit. Walt Disney was met zijn Mickey Mouse Toonder al voorgegaan, maar vele anderen lieten ook telkens dieren in hun teksten en prenten als hoofdpersoon optreden. Met een voorkeur voor beren. Bruintje Beer, Bolke de Beer, later kwam daar beertje Pippeloentje nog bij en er zijn er nog wel meer. Natuurlijk bestaan er ook auteurs die voor volwassenen schrijven en een dier als hoofdpersoon opvoeren. Anton Koolhaas deed dat bijvoorbeeld vele malen, een ander voorbeeld is Watership Down, waarin het over konijnen gaat, maar die behoren tot de uitzonderingen.

Is het voor kinderen? Dan dieren. Het is een misverstand te denken dat het een geheimzinnige, diepere betekenis heeft.