Lekker tussen de aktetassen in lijn 17 chillen

Zondag staakt het OV in de drie grote steden, uit protest tegen de privatisering. Ook de meest multiculturele tramlijn van Den Haag verandert mogelijk van eigenaar. „Zonde”, vinden de passagiers.

6:50 uur. Halte Van Boetzelaerlaan. Vanuit het donker stapt een man achterin de tram binnen. „Moggúh”, roept hij naar voren. De trambestuurder reageert nauwelijks. „Zeker nog niet wakker”, mompelt de man terwijl hij gaat zitten. Hij rekt zich uit en haalt een iPod uit zijn binnenzak. Twee dopjes in de oren. Hij haalt ze er pas weer uit als hij bij zijn halte is. „Niet vergeten uit te checken”, roept de conducteur vanuit zijn bestuurdershokje.

De tram is op weg naar het centrum. Onderweg doorkruist lijn 17 alle sociale lagen van Den Haag. Eerst het Statenkwartier. De Frederik Hendriklaan, een van de duurste winkelstraten van Den Haag. In deze wijk woont Jozias van Aartsen, de burgemeester. En Piet Hein Donner, de minister. Daarna het centrum. Langs het Buitenhof en het Voorhout naar het treinstation. En dan dwars door de Spoorwijk, waar tweederde van de bevolking allochtoon is. Vrouwen met hoofddoeken staan er naast mannen met aktetassen. Een gemêleerd gezelschap: dat is lijn 17.

Toch zou het kunnen dat de rood-witte tram zijn langste tijd heeft gehad. HTM, de laatste anderhalve eeuw tramvervoerder van de Hofstad, maakt in 2013 misschien wel plaats voor een andere trammaatschappij. Minister Schultz wil het openbaar vervoer privatiseren. Alle vervoersbedrijven mogen straks inschrijven op de Haagse lijnen. De partij die het beste uit de bus komt, wint de aanbesteding. Volgens de minister leidt het tot „meer kwaliteit voor de reiziger” en een „verbetering van de efficiency”.

Reizigers vrezen voor een andere dienstregeling. Minder trams. Minder frequentie. In elk geval: een bedrijf zonder binding met Den Haag.

8:10 uur. Spitsuur. Lijn 17 puilt uit. De meeste passagiers staren zwijgend naar beneden, om oogcontact te vermijden. In het midden van de tram staat een groep scholieren met geblokte rugzakken. Ze praten over docenten. Giechelen. Als de omroepstem aankondigt dat de tram halte Centraal Station nadert, pakken ze hun chipkaart en schuifelen richting de uitgang. „Sorry”, zegt een tiener tegen een man die het gangpad blokkeert. De man gaat opzij. „Oh, sorry.”

9:30 uur. Na Holland Spoor gaat lijn 17 onder een viaduct door, het Laakkwartier in. Muren met graffiti doemen op. Een jongen, grijs trainingspak, tuurt naar binnen bij de islamitische slagerij ‘Nur’. Ook het publiek in de tram verandert. Achterin staan twee Marokkaanse tieners te grappen. Ze geven elkaar stompen, steeds harder. Een oudere man kijkt geërgerd op. De jongens schieten in de lach.

10:15 uur. Rond de tramhalte van Centraal Station wordt druk gebouwd. Leo en Coby Bertram, 66 en 64 jaar, stappen in. „Zonde”, vinden ze het dat HTM dreigt te verdwijnen. Ze zijn ermee opgegroeid. Een ander bedrijf zal vast de routes van de lijnen veranderen. Leo: „Dan kom je aan de routine van veel Hagenezen. Moet je niet doen.” Ook Coby vreest de komst van een andere maatschappij. „Dan komen er vast een hoop bestuursleden bij met flink betaalde functies.” Zijn die er dan niet bij HTM? „Ja, ook. Maar ja.” Leo: „Het is meer een gevoelskwestie.”

11:40 uur. Consternatie bij de ov-chipautomaat. Twee oudere vrouwen worstelen met het inchecken. „Hè”, zegt ene vrouw, „bij mij zegt ‘ie: ‘Overstap OK’. Hoe kan dat nou?” De andere vrouw houdt haar kaart voor de chipautomaat. „Bij mij zegt ‘ie: ‘Goede reis’.” Ze besluiten te gaan zitten. De vrouwen, ze zijn 68 en 70, heten Ria van den Berg en Els Cornelisse. Twee vriendinnen. Vandaag bezoeken ze het Gemeentemuseum in Den Haag. Ze nemen vaker de tram, zeggen ze. „Dan turen we uit het raam, op zoek naar mooie architectuur.” Vanuit lijn 17 hoeft Cornelisse niet lang te zoeken. „Kijk”, wijst ze naar de Pathé-bioscoop aan het Buitenhof. „Art nouveau.”

13:40 uur. Op station Rijswijk staan Hans en Rita Mulder, 57 en 52 jaar, te wachten op de tram. Ze weten van de staking komende zondag. Hebben er begrip voor. Goeie trams, van HTM. Stoppen voor de deur. Ze hebben een abonnement. „We weten niet beter dan HTM”, zegt Hans. „Wat heeft een buitenlandse tram hier te zoeken?”

Rita: „Je wilt toch liever een bedrijf uit je eigen streek.”

Hans: „Maar dat gaat allemaal weg, Rita. Verleden tijd. Neem onze bussen. Hoe heten die nou? Neo.. nog iets.”

Rita: „Veolia?”

Hans: „Die, ja. Dat zijn dus Franse bussen. Uit Frankrijk!”

Rita: „Daar begint het al mee.”

14:30 uur. Drie HTM-controleurs komen de tram binnen. Ze controleren niemand, maar gaan achterin de tram zitten. Twee studentes die per ongeluk in de foute tram zijn gestapt, krijgen de volle laag. „Tsjonge jonge”, zegt een van de controleurs, „dat studeert in Den Haag en weet de weg niet eens?” Hij kijkt zijn collega’s aan. „En dat moet straks ons land gaan leiden!” De controleurs lachen.

15:10 uur. Drie stoelen verder zit een jongen met om zijn hoofd een blauwe bandana. Uit zijn mobiel klinkt harde Afrikaanse muziek. Eén van de conducteurs, een stevige man met kort grijs haar, staat op en loopt naar de jongen toe. „Geen muziek in de tram.”

„Jullie praten toch ook hard”, zegt de jongen. „Ik kan m’n muziek niet eens horen.”

„Muziek luisteren doe je maar buiten”, zegt de conducteur.

De jongen wordt boos. „Omdat ik zwart ben doe je zo! Jullie zijn blank, ik ben zwart: die torrie speelt nog steeds.”

„Dat zit in je hoofd”, zegt de conducteur.

„Hou je kankerbek! Je komt naar mij toe omdat ik zwart ben!”

„Nee hoor, wij zijn juist gek op zwarten. Zeker in Sinterklaastijd.”

Zijn collega-conducteurs vallen stil. De jongen wordt razend: „Conjo! Hou je bek!”

Toch zet hij zijn muziek zachter. Twee haltes later stapt hij uit. „Kankerflikker”, roept hij als hij uitcheckt.

15:15 uur. Bagger, zegt de stevige tramcontroleur even later, daar zit het Laakkwartier vol mee. Meestal blijft het rustig in lijn 17. Maar ’s middags, vanaf treinstation Holland Spoor, „gaat het rommelen”. Want: ander publiek. White trash. Allochtonen.

„Zoiets heb je dus niet in het Statenkwartier”, zegt hij . „Daar zijn de mensen meer sneaky. Als we in de Frederik Hendrikstraat op kaartjes controleren, gebeurt het nog wel eens dat ze vergeten zijn om in te checken. Niks mee te maken. Maar dat pikken die lui niet. ‘Controleert u dat gajes daar maar’, zeggen ze dan, met een dooie vos in hun nek.” De controleurs grijnzen. „Maar je moet het ze nageven: ze luisteren geen keiharde boing-boing-muziek.”

16:30 uur. Eindpunt Dorpskade. Het is de vinex-wijk Wateringen. In straten met gelige nieuwbouwhuizen staan dunne, net geplante boompjes. Naast de tramhalte zo’n vijftig fietspaaltjes. Voornamelijk witte tieners leggen er hun fiets aan. Zijn zij ook al gehecht aan de Haagse tram? Joliene Lipman haalt twee muziekdopjes uit haar oren om de vraag te beantwoorden. „HTM is chill. Een ander bedrijf hoeft van mij niet.” Waarom niet? „Nou, dit zijn we toch gewend?” Ze is 17 jaar.

Andreas Kouwenhoven

    • Andreas Kouwenhoven