Kan dat zomaar, wat daar gebeurt?

De raad van commissarissen van Ajax zette één van hun leden bewust buitenspel bij een belangrijke beslissing.

Wat zeggen de statuten hierover?

De raad van commissarissen van Ajax stelde woensdag Louis van Gaal aan als algemeen directeur. Nou ja, dat besluit werd genomen door vier leden. De vijfde commissaris, Johan Cruijff, was er niet bij en hij was ook – bewust – niet van tevoren ingelicht. Dat roept een paar vragen op.

1Hebben de toezichthouders zónder hun dissident wel een rechtsgeldig besluit genomen?

In eerste plaats gaat het nog niet om een feitelijke benoeming. De raad van commissarissen van Ajax is „voornemens” om Van Gaal volgend jaar aan te stellen en eerder al twee interim-directeuren, meldt het persbericht woensdag. „Daarbij worden vanzelfsprekend de terzake geldende formele procedures in acht genomen.”

Die procedures zijn bij de beursgenoteerde vennootschap Ajax NV overzichtelijk. Artikel 15, lid 1 van de statuten bepaalt dat de raad van commissarissen de leden van de hoofddirectie benoemt. Punt. Vervolgens geeft de raad de algemene vergadering van aandeelhouders slechts „kennis van een voorgenomen benoeming”. De aandeelhouders hoeven formeel dus niet met directiebenoemingen in te stemmen.

Op de reeds geplande aandeelhoudersvergadering van 12 december zijn veel stemmingen geagendeerd, maar niet die voor de benoeming van nieuwe directieleden. Een extra bijzondere aandeelhoudersvergadering is niet nodig.

Daarnaast zal Ajax de voorgenomen benoemingen aan de ondernemingsraad voorleggen. Die werknemersvertegenwoordiging heeft hierin adviesrecht, geen instemmingsrecht. Dat is niet statutair maar in de Wet op de ondernemingsraden vastgelegd .

2Heeft de raad van commissarissen het besluit wel zonder Cruijff kunnen nemen?

De stemverhouding is simpel: elke stem telt even zwaar. Dus áls Cruijff tegen had kunnen stemmen, dan had hij verloren. Maar hij was niet bij de vergadering aanwezig. Hij was pas ’s ochtends op de hoogte gesteld van de ingelaste vergadering. Omdat z’n dochter jarig was kon hij er niet bij zijn. Vanuit Barcelona inbellen lukte kennelijk evenmin.

President-commissaris Steven ten Have heeft de spelregels flexibel gehanteerd. Het ‘Reglement Raad van Commissarissen’ bepaalt onder artikel 5.2 dat in spoedeisende gevallen een commissarissenvergadering binnen een termijn van zes werkdagen kan worden uitgeschreven, maar dat bij de uitnodiging „de te behandelen onderwerpen steeds worden vermeld”. Dat heeft de raad tegenover Cruijff oppervlakkig gedaan. Namelijk: de benoeming van nieuwe directieleden – een punt dat afgelopen maanden bij élke vergadering op de agenda stond. De naam van Van Gaal werd wijselijk niet genoemd.

Formeel allicht correct, deze handelswijze, maar moreel op het randje en in elk geval tegen het zere been van Cruijff. „Ze zijn gek geworden”, luidde zijn eerste reactie.

3Waarom sturen ze Cruijff niet gewoon weg?

Want ondanks de door Ten Have uitgesproken hoop op verzoening van de twee Ajax-iconen in kwestie lijkt het erop dat hij met de keuze voor Van Gaal een definitieve breuk heeft willen forceren binnen de raad van commissarissen.

Maar Cruijff wegsturen kan niet zomaar. Binnen structuurvennootschappen zoals Ajax geniet een commissaris een grote mate van bescherming. Hij (of zij) kan niet rechtstreeks door collega-commissarissen worden ontslagen, hooguit geschorst. Ontslag vergt een procedure voor de ondernemingskamer van het Amsterdamse gerechtshof, die overigens ook door de OR of aandeelhouders kan worden aangespannen.

Formeel is er voor Ten Have c.s. nog een mogelijkheid die de ongetwijfeld pijnlijk, lange en kostbare gang naar de rechter bespaart. Het Commissarissenreglement bepaalt dat de rvc „bij defungeren van een lid van de raad van commissarissen dat met name vertrouwen geniet van de Vereniging” aan diezelfde verenging een voordracht vraagt voor een nieuwe commissaris. Dat verzoek zal worden ingediend bij de ledenraad, het orgaan dat de verenging als grootaandeelhouder (73 procent) in de aandeelhoudersvergadering vertegenwoordigt.

Eigenstandig kan ook de aandeelhoudersvergadering bij meerderheid het vertrouwen in de raad van commissarissen als geheel opzeggen. Feitelijk komt dat neer op het oordeel van de ledenraad. Het zal voor Ten Have de komende dagen dus prioriteit zijn om vooral deze ledenraad van zijn gedroomde kandidaat-directeuren te overtuigen. Ervaringsdeskundige John Jaakke (directeur van Ajax in de jaren 2003-2008) schetst het dilemma voor de 24 individuele leden van die raad: „Dat zal niet zozeer een keuze vóór Louis van Gaal zijn, als wel een keuze tégen Johan Cruijff.”