De gevangenis in, na een onbekende aanklacht

Het Egyptische leger wil bewaker van de grondwet zijn, naar Turks model.

Alleen, de sympathie van de bevolking is allang verspeeld.

Haar broer zit gevangen, haar moeder is in hongerstaking, en de Egyptische ‘revolutie’ die zij mede mogelijk maakte lijkt soms een verre herinnering. Maar Mona Seif, een van de bekende gezichten van het Tahrirplein, is onvermoeibaar. De strijd tegen Mubaraks regime heeft plaatsgemaakt voor de strijd tegen de militaire rechtbanken: de schijnprocessen waarmee het leger de afgelopen tien maanden meer dan 12.000 mensen gevangen houdt, onder wie haar broer Alaa Abdel Fattah, een bekende blogger.

„Alaa is mijn verhaal aan het stelen”, grapt Seif (25) in een restaurant in het centrum van Kairo. „Toen ik werd geboren in 1986 zat mijn vader in de gevangenis. Nu zit Alaa in de gevangenis terwijl zijn vrouw Manal op het punt staat om te bevallen van zijn eerste zoon.”

Seif en haar moeder zijn vanavond urenlang in de weer geweest op een massaal bijgewoonde persconferentie in het gebouw van de persbond, waar de families van slachtoffers van de militaire rechtbanken hun verhaal kwamen vertellen. Seif koos ervoor om het niet over haar broer te hebben maar andere, minder bekende gevallen te belichten. Na afloop stond de schoonmaakploeg ongeduldig te wachten tot Seif het verhaal had genoteerd van enkele vrouwen in gezichtsbedekkende niqaabs.

„Dit is het grote verschil”, zegt ze. „In het begin stuitten we altijd op vijandigheid als we naar de buurten trokken om de mensen hun rechten uit te leggen. Nu komen de mensen naar ons toe en het zijn vaak de moeders die de moed opbrengen om het leger te trotseren.”

Het groeiend protest komt op een moment van politieke hoogspanning. Op 28 november beginnen de parlementsverkiezingen. En voor vandaag is een massabetoging aangekondigd tegen het leger waaraan ook de gematigde fundamentalisten van de Moslimbroeders en de radicale salafisten meedoen. De betoging is gericht tegen een plan van de legerleiding om zichzelf boven het toekomstige parlement te plaatsen.

Kritiek hebben op het leger was lang taboe. Tijdens de achttien dagen van Tahrir was het leger heilig, omdat het zich neutraal had opgesteld. Sindsdien staat het leger voor veel Egyptenaren voor hoop in bange dagen. Het was voor de legerleiding niet moeilijk om activisten als Seif en haar broer weg te zetten als „agenten” voor de „onzichtbare handen” die Egypte proberen te destabiliseren.

Alaa Abdel Fattah wordt ervan beschuldigd het leger te hebben aangevallen op 7 oktober. Die dag werden 27 voornamelijk christelijke betogers gedood door het leger; 13 werden verpletterd onder pantservoertuigen die op de menigte waren ingereden. In plaats van verontschuldigingen kwam de aantijging dat „onzichtbare handen” het leger en de bevolking tegen elkaar wilden opzetten. Tegen twaalf betogers, onder wie Abdel Fattah en de doodgeschoten activist Mina Daniel, werden geheime aanklachten geformuleerd. „Ik vermoed dat ze die ‘onzichtbare handen’ al zo vaak ter sprake hadden gebracht dat ze nu eindelijk met iets concreets moesten komen”, zegt Seif.

Het leger heeft met de arrestatie van Abdel Fattah mogelijk een misrekening gemaakt. Door zijn weigering om mee te werken aan een militair tribunaal lijkt Abdel Fattah een nieuwe beweging op gang te hebben gebracht. Een andere politieke activist, Ahmed Darag, heeft geweigerd om naar zijn eigen proces te komen. De Egyptische persbond heeft haar leden deze week opgedragen om voortaan elke medewerking met militaire rechtbanken te weigeren. „We hopen dat de advocaten hun voorbeeld volgen”, zegt Seif.

Vandaag op het Tahrir-plein komt het protest tegen de militaire rechtbanken samen met het politiek protest tegen de rol die het leger voor zichzelf ziet weggelegd in het nieuwe Egypte. Het leger wil tachtig van de honderd leden van de grondwetgevende commissie zelf benoemen; het nieuwe parlement slechts twintig. De legerbegroting blijft in het plan geheim, en de legerleiding zou een vetorecht krijgen over alle grondwetsvoorstellen. Het is het zogeheten Turkse model, met de leger in de rol van bewaker van de grondwet, maar zo merken critici op, het is wel het Turkse model van veertig jaar geleden.

Een afgezwakte versie van het plan moest afgelopen woensdag de plooien glad strijken en vermijden dat de fundamentalistische partijen met de protestmars op het Tahrir-plein zouden meedoen. Maar de Moslimbroeders waren niet onder de indruk en hebben hun steun aan de betoging van vandaag bevestigd. „Dat wil wat mij betreft zeggen dat het legervoorstel dood en begraven is”, zegt politiek analist Issandr al-Amrani. „Ik kan mij niet voorstellen dat het leger dit wil doorzetten als de vermoedelijk grootste partij, de Moslimbroeders, tegen is.”

Alaa Abdel Fattah heeft alvast zijn vrienden en sympathisanten opgroepen om vandaag massaal zijn dertigste verjaardag te vieren op het Tahrirplein. Dat hij zijn verjaardag in de gevangenis moet doorbrengen, vindt hij niet zo erg. Maar dat hij de geboorte van zijn zoon zal missen doet pijn. Hij en zijn vrouw Manal hebben alvast besloten dat ze het kind Khaled gaan noemen, naar Khaled Said, wiens dood in politiehanden in 2010 een katalysator was voor de revolutie van 25 januari.