Woorden zingspreken op de beat

Muziek en het gesproken woord laten samenvoegen, daar draait het bij de Spoken Beat Nights om. Schrijvers en muzikanten zoeken samen naar versmelting.

Amsterdam, 15-11-2011. Repetitie voor de Spoken Beat Night met Jeanine Valeriano en haar gasten Raymtzer en Wim Kegel. Foto: Leo van Velzen NrcHb.

„O, ik zit verkeerd”, roept Maarten Ornstein en hij stopt met spelen op zijn basklarinet. „Laten we niet die twee baslijnen tegen elkaar inspelen. Dat is te heavy”, zegt hij tegen gitarist Andreas Suntrop.

Tussen de twee mannen in staat performer Jeannine Valeriano, die vraagt of ze verder kunnen met de repetitie. Het trio herneemt het nummer waar ze mee bezig waren en op de stompende bastonen van de muzikanten zingspreekt Valeriano over prostituee Ruby: „She’s crawling on command. Kisses the floor for a dollar. Ruby! Ruby is off to work.”

Het trio oefent op dinsdagochtend op het podium van de Amsterdamse nachtclub Sugar Factory voor de eerste avond van de reeks Spoken Beat Night, waarvan de première deze vrijdag plaatsvindt.

Bedenker, organisator en presentator is Valeriano, die zelf optreedt met haar Engelse en Nederlandse teksten en die elke keer andere schrijvers en muzikanten ontvangt. Vrijdag zijn dat de rappers Raymzter en Rosa Ana en drummer Wim Kegel. In latere edities komen onder meer auteurs Abdelkader Benali, Naema Tahir, Saskia Noort en jazzbassist Tony Overwater langs. De toezegging van Tom Egbers is nog onder voorbehoud.

Bij de repetitie in de Sugar Factory smelten de muziek en het gesproken woord op organische wijze samen. Bij spoken word, zoals het genre wordt aangeduid, is het van belang dat de tekst verstaanbaar is, dus zegt Ornstein: „Als wij spelen gaat het om stiltes en leegte, leegte, leegte! Leegte is onze vriend. Leegte is onze vierde man.” Valeriano getuigt van haar bewondering voor Ursula Rucker, ook een performing poet, die meer invult. „Ze heeft vaak zo’n vette groove dat het nummer een lift krijgt.”

De afstelling van de beat, de basklarinet en gitaar op de spreekzang van Valeriano is precisiewerk. In het ingetogen Inner song speelt Suntrop spanningsvolle aangehouden noten, waar Ornstein onder en op kruipt met zijn basklarinet. Met zijn in witte gympen gestoken voeten bedient Ornstein ook nog de sampler waar hij de soms droge, dan weer funky beats uit tovert. „Smashing”, roept hij met een brede grijns, als de beat goed doorkomt. Hij moedigt ook Suntrop aan te improviseren als daar ruimte voor is. „Het klinkt te gek als je dat doet.”

In het titelnummer van de avond, Spoken Beat, laat Valeriano met veel gevoel de b’s eendrachtig bonken: „Het beton spreekt met kloeke tong en de borstelwagen fluistert als een cowboy in een B-film, in een vreemd Bataafs.”

Valeriano oefent ook haar intro’s, zoals bij de song Black Hair Experience: „Ik groeide op als enig zwart meisje in Bakkum. Ik wilde heel graag onzichtbaar zijn tussen de blonde meisjes met zwaaiende paardenstaarten en zorgeloos lachen op het dorpsplein. Ik had ook een staart, maar die van mij stond recht op mijn hoofd en leek op een lul. Een lul op je hoofd was niet standaard in de seventies.”

Die tekst is een residu van Black in Bakkum, de voorstelling over haar leven die ze in 2007 maakte in co-productie met Orkater/Bellevue, verklaart Valeriano in de pauze van de repetitie. In dat stuk vertelde ze, net als in haar nieuwe songteksten, over haar zoektocht naar liefde. „Als baby ben ik afgestaan door mijn moeder, die te ziek was om voor me te zorgen. Ook later leven heb ik nooit ergens helemaal bij gehoord. In mijn persoonlijke én maatschappelijke leven werd ik nooit echt omarmd. Ik heb mezelf moeten definiëren.”

In haar liedjes leidt ze de luisteraar naar een ‘onbekende’ wereld en pleit ze voor aanvaarding van het vreemde. Via haar moeder is Valeriano ook van Spaanse, joodse en indiaanse origine en ze groeide op bij een half Indisch, half Nederlands gezin. In haar vechten die verschillende werelden al met elkaar, zegt ze, dus ze weet hoe moeilijk samenleven is. „Maar alles kan naast en door elkaar heen bestaan.”

Een zwaarmoedig mens, noemt ze zichzelf. „Ik ben niet echt een vrolijk meisje. Het refrein van mijn leven is liefhebben. Alles wat ik schrijf gaat daarover.”

Voor elke gast schrijft ze een nummer en voor Raymzter is dat Bitches, waarin ze de bitch speelt en met veel ironie zegt: ‘Ik hoef niet lang te praten over politiek en breek mijn hoofd niet over emancipatie en het verdriet van de achterstandswijken.’ Valeriano: „Dat is mijn commentaar op mensen die menen dat engagement uit is. Hoezo? Gaan we dan zo goed met elkaar om in Nederland?”

Als zwarte vrouw heeft ze genoeg pijnlijke ervaringen gehad, zegt ze. „Maar wat andere mensen mij als label willen opdrukken, deert me niet. Daar gaat Inner Song ook over.”

Maar bij het gebrek aan medemenselijkheid dat ze ervaart, wil ze in nieuwe liedjes niet meer uitgebreid stilstaan. „Ik denk nu: ga maar weg met je negativiteit. Ik volg de weg der liefde.”

Poetry Beat Night. Vrijdag 18 november, 21.00 uur, Sugar Factory, Amsterdam. Daarna nog zes keer, elke derde vrijdag van de maand. Info: www.spokenbeatnight.com